ޕީރިއަޑްވެފައި ހުންނަ ދުވަސްވަރު ކުރުސި ޝަހާދަތްފަދަ އެއްޗެތި ކީދާނެތޯ؟ އަދި ގުރުއާން އަޑު އެހިދާނެތޯ ދަރިންނަށް ގުރުއާން ކިޔަވާދެވިދާނެތޯ؟

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިޔާޟް ޢަބްދުއްލަޠީފު

الحمد لله، والصلاة والسلام على نبينا محمد وعلى آله وصحبه وسلم وبعد

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ގުރްއާން ކިޔެވުމާ ބެހޭ ގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފުތަކެއްހުރި މައްސަލައެކެވެ. އެގޮތުން:

1- ޖުމްހޫރު ޢީލްމުވެރިން (ގިނަޢިލްމުވެރިން) ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ ހައިޟުވެރިޔާ ހައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައެވެ. ހަމަ އެކަނި އިސްތިޘްނާ ވެގެންވަނީ އޭނާ ދުޢާކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް އާޔަތްތަކެވެ. މިސާލަކަށް ( رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي اْلآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) ސޫރަތުލް ބަޤަރާ 201 .

2- ހ- އިމާމް މާލިކް رحمه اللهގެ މަޒްހަބުގައާއި އަދި އިމާމް އަޙްމަދު رحمه الله ގެ ރިވާޔަތެއްގައި ޙައިޟުވެރިން ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ހުއްދަކަމެއްކަމުގައި ވިދާޅުވެއެވެ. އަދި މިއީ ޝައިޚުލްއިސްލާމް އިބްން ތައިމިއްޔާ رحمه الله އަދި އިމާމް ޝައުކާނީ رحمه الله ވެސް ބުރަވެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތެވެ. އެބޭފުޅުންވިދާޅުވަނީ: ސާފު ޞަރީޙަ ލަފްޒެއް ކީރިތިޤުރްއާނުންވެސް އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ސުންނަތުންވެސް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައި ނުވާކަމަށެވެ. ށ- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ދުވަސްވަރުގައި ހައިޟުގެ ޙާލަތު ގައި ތިބޭ އަންހެން ބޭކަނބަލުންނަށް ޤުރްއާންކިޔެވުމަށް އެކަލޭގެފާނު މަނާނުކުރައްވައެވެ.

މައްސަލާގައި ބޮޑަށް ބުރަވެވެނީ އަންހެނުންނަށް ހައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޤުރުއާން ކިޔެވިދާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޝުބުހާއިން (ޝައްކުތަކުން) ދުރުވުމަށްޓަކައި ޟަރޫރީ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ ނުކިޔެވުމަކީ އެންމެ މޮޅު އިތުރު ގޮތްކަމުގައި ފެނެއެވެ. މިސާލަކަށް ހިތުން ދަސްކުރާމީހެއް ހަދާނުން ނެތިދާނެކަމަށްޓަކައި އަދި ކިޔަވާ ކުއްޖަކު އޭނަގެ ތަޢުލީމަށްޓަކައެވެ. ނަމަވެސް މުޞްޙަފު (ޚަތިމް) ގައި ބީހުމެއްނެތިއެވެ. والله أعلم

ޙައިޟުވެރިޔާ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޒިކުރުކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައި ވަސައްލަމް ޙައްޖުތެރޭގައި ޢާއިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ޙައިޟުގެ ޙާލަތުގައި އިންނަވާ ހިނދު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: " اِفْعَلِي مَا يَفْعَلُهُ الحَاج غَيْرَ أَنْ لَا تَطَوفي فِي الْبَيْتِ حَتَّى تَطَهِّرِي" މާނައީ: ކަމަނާ ޙައްޖުވެރިންކުރާ ކަންތައްތަކުގެތެރެއިން ޠަވާފު ނޫން އެހެން ކަންތައް ކުރައްވާށެއެވެ." އެބަހީ މިނާގައި ރޭކުރުމާ ހިލައުކުމާއި ތަލްބިޔާ ކިޔުމާއި ތަޙްލީލް، ތަމްޙީދު އަދި ތަކްބީރު ފަދަ ކަންތައްތަކެވެ. والله أعلم -

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ދެޖިންސަށްވެސް އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކުގެ މައްޗަށް ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ.

އަލްއަޚް ޢަބްދުއްރަޙީމް މުޙައްމަދު

ދެޖިންސު މުޖުތަމަޢުގައި އަދާކުރާ ތަފާތު ދެރޯލުގެ ސަބަބުން ދެޖިންސު ވަކި ޙައްޤުގެ ގޮތުން ތަފާތެއް ނުވެއެވެ. ސަބަބަކީ އެއްވެސް ޖިންސަކަށް ހުރިހާ ވާޖިބުތަކާއި ޙައްޤުތައް ލިބުމުގައި ތަފާތު ކުރުމެއް ނުވާތީއެވެ. މިކަމާއި ބެހޭގޮތުން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވަނީ :

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި ޛިކްރުކުރުން

ޑރ މުޙައްމަދު ޢިޔާޟު ޢަބްދުއްލަޠީފް

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ގުރްއާން ކިޔެވުމާ ބެހޭ ގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިލާފުތަކެއްހުރި މައްސަލައެކެވެ. އެގޮތުން:

1- ޖުމްހޫރު ޢީލްމުވެރިން (ގިނަޢިލްމުވެރިން) ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ ހައިޟުވެރިޔާ ހައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައެވެ. ހަމަ އެކަނި އިސްތިޘްނާ ވެގެންވަނީ އޭނާ ދުޢާކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާ ބައެއް އާޔަތްތަކެވެ. މިސާލަކަށް ( رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي اْلآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) ސޫރަތުލް ބަޤަރާ 201 .

2- ހ- އިމާމް މާލިކް رحمه اللهގެ މަޒްހަބުގައާއި އަދި އިމާމް އަޙްމަދު رحمه الله ގެ ރިވާޔަތެއްގައި ޙައިޟުވެރިން ޤުރުއާން ކިޔެވުމަކީ ހުއްދަކަމެއްކަމުގައި ވިދާޅުވެއެވެ. އަދި މިއީ ޝައިޚުލްއިސްލާމް އިބްން ތައިމިއްޔާ رحمه الله އަދި އިމާމް ޝައުކާނީ رحمه الله ވެސް ބުރަވެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތެވެ. އެބޭފުޅުންވިދާޅުވަނީ: ސާފު ޞަރީޙަ ލަފްޒެއް ކީރިތިޤުރްއާނުންވެސް އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ސުންނަތުންވެސް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައި ނުވާކަމަށެވެ. ށ- ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ދުވަސްވަރުގައި ހައިޟުގެ ޙާލަތު ގައި ތިބޭ އަންހެން ބޭކަނބަލުންނަށް ޤުރްއާންކިޔެވުމަށް އެކަލޭގެފާނު މަނާނުކުރައްވައެވެ.

މައްސަލާގައި ބޮޑަށް ބުރަވެވެނީ އަންހެނުންނަށް ހައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޤުރުއާން ކިޔެވިދާނެކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޝުބުހާއިން (ޝައްކުތަކުން) ދުރުވުމަށްޓަކައި ޟަރޫރީ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ ނުކިޔެވުމަކީ އެންމެ މޮޅު އިތުރު ގޮތްކަމުގައި ފެނެއެވެ. މިސާލަކަށް ހިތުން ދަސްކުރާމީހެއް ހަދާނުން ނެތިދާނެކަމަށްޓަކައި އަދި ކިޔަވާ ކުއްޖަކު އޭނަގެ ތަޢުލީމަށްޓަކައެވެ. ނަމަވެސް މުޞްޙަފު (ޚަތިމް) ގައި ބީހުމެއްނެތިއެވެ. والله أعلم

ޙައިޟުވެރިޔާ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޒިކުރުކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައި ވަސައްލަމް ޙައްޖުތެރޭގައި ޢާއިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ޙައިޟުގެ ޙާލަތުގައި އިންނަވާ ހިނދު ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: " اِفْعَلِي مَا يَفْعَلُهُ الحَاج غَيْرَ أَنْ لَا تَطَوفي فِي الْبَيْتِ حَتَّى تَطَهِّرِي" މާނައީ: ކަމަނާ ޙައްޖުވެރިންކުރާ ކަންތައްތަކުގެތެރެއިން ޠަވާފު ނޫން އެހެން ކަންތައް ކުރައްވާށެއެވެ." އެބަހީ މިނާގައި ރޭކުރުމާ ހިލައުކުމާއި ތަލްބިޔާ ކިޔުމާއި ތަޙްލީލް، ތަމްޙީދު އަދި ތަކްބީރު ފަދަ ކަންތައްތަކެވެ. والله أعلم

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުވެރިޔާ އާއި ނިފާސްވެރިޔާ ރަމަޟާން މަސް ލިބިގަންނާނީ ކިހިނެތް؟

އަލްއުޚްތު އަފްޒާލް

ދަރުމަ އާއި މަޣްފިރަތުގެ މިމައްސަރުގައި، ނަމާދުކުުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުން، އަދި ރޯދަހިފުމަށް ނުކުޅެދިގެންވާ ޙާލު މުސްލިމު އަންހެނުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ޙައިޟާއި ނިފާސްގެ މުއްދަތު ތަޙައްމަލްކުރަންޖެހެއެވެ. މިގޮތުން އެހެން މުސްލިމް އަޚުންނާއި އުޚްތުން ތަރާވީޙް ނަމާދުކުރުމާއި އިޢްތިކާފާއި ޤުރުއާންކިޔެވުމުގައި ވަޤުތުތައް ގުނަމުންދާ މަންޒަރު ބެލުމަކީ މިފަދަ ޙާލަތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފަސޭހަކަމަކަށް ވެގެން ނުދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އަންހެނާ ތަޙައްމަލްކުރަން ޖެހޭ މިފަދަ ދުވަސްތަކަކީ، ހަމައެކަނި ﷲސުބަޙާނަހޫ ވަތަޢާގެ ޤުދުރަތްތެރިކަމުގެ ތެރެއިން، އެކަލާނގެ އަންހެނާގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ޢާފިޔަތަށްޓަކައި ލައްވަވާފައިވާ ދުވަސްތަކެއްކަމާއި މެދަކު ޝައްކެއްނެތެވެ.

މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އިންސާނިއްޔަތަށް އަންގަވައިދެއްވާފައިވަނީ، އެކަލާނގެ އިންސާނާ ހައްދަވާފައިވަނީ އެންމެ ރިވެތި ޞޫރައިގައި ކަމުގައެވެ.(ސޫރަތުއް ތީން:4)
ޢާއިޝާ ރަޟިއަﷲ ޢަންހާ ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. " ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރައްވަނިކޮށް ތިމަންކަމަނާގެ ޙައިޟާއި ކުރިމަތިލަންވަން ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އެހިނދު ތިމަންކަމަނާ ކީރިތިކުރަށްވަން ފެއްޓެވުމުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ތިމަންކަމަނާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. "ކަމަނާ އަށް ކިހިނެއްވީތޯއެވެ؟ ކަމަނާގެ ޙައިޟު ފެށުނީތޯއެވެ؟" ތިމަންކަމަނާ ދެންނެވީމެވެ. "އާދޭހެވެ." އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ." މިއީ ކީރިތިﷲ އާދަމްގެފާނުގެ އަންހެން ދަރިންނަށް ކުރައްވާފައިވާ ތަޤްދީރެވެ."(އަލް ޙާކިމް)

އެންމެ ފުރިހަމަ ތަބީޢަތުގައި އިންސާނާ ހެއްދެވި ޚާލިޤުވަންތަ އިލާހު ފިޔަވާ، އޭނާއަށް އެންމެ މޮޅު އިތުރުވެގެންވީ ގޮތް ދެެނެވޮޑިގެންވާނޭ އެހެން ފަރާތެއް ނުވާނެކަމީ ޝައްކެއްހުރިކަމެއް ނޫނެއެވެ. އެހެންކަމުން އެތައް ޙިކުމަތްތަކަކަށްޓަކައި އެކަލާނގެ އަންހެނުންގެ ފިތުރަތުގައި ލައްވާފައިވާ މިފަދަ ސިފަތަކާއި މެދު ހިތްހަމަނުޖެހުމުގެ ބަދަލުގައި، ޤަޟާ ޤަދަރަށް އީމާންވުމާއި އެކު އެކަލާނގެ އާއި ކުއްތަންވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވީ އެންމެ ފުރިހަމަ މިންވަރަކަށް ކުއްތައްވުމަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ.

އުންމުލް މުއުމިނީން މައިމޫނާ ރަޟިއަﷲ ޢަންހާ ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. " ތިމަންކަމަނާގެ ޙައިޟުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ނަމާދެއް ނުކުރައްވަމެވެ. ނަމަވެސް މަސްޖިދުއް ނަބަވީގެ ކައިރީގައި ކުނަލެއް އަޅުއްވައިގެން އޭގެމަތީގައި އިންވަމުއެވެ."(ބުޚާރީ)

ޙައިޟާއި ނިފާސްގެ ދުވަސްވަރުގައި ﷲތަޢާލާ އާއި ކުއްތަންވުމުގައި މުސްލިމު އުޚްތުންނަން ތަބާވެވިދާނޭ ބައެއް އުސޫލުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްލާނަމެވެ.

• ބަންގީގެ ވަޤުތުގައި، މުއައްޛިންގެ އަޑުދަށުން ބަންގީގެ ކަލިމަތަށް ތަކުރާރުކުރާށެވެ!

• ބަންގި ގޮވާ ނިމުމުން ބަންގީގެ ދުޢާ ކިޔާށެވެ!

• ބަންގީގެ ފަހުގައި، ޤަމަތްދިނުމާއި ދެމެދުގައި ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާ ދަންނަވާށެވެ! އެވަޤުތުގައި ކުރެވޭ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވާކަމުގައި ވާރިދުވެގެންވެއެވެ.

• ހެނދުނު ނިދާ ހޭލުމާއި އެކު، ހެނދުނުގެ ވަޤުތުގައި ކިއުމަށް ވާރިދުވެގެންވާ ދުޢާތައް ކިއުމަކީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ އާދައެއްކަމުގައި ހަދާށެވެ!

• ހަވީރުގެ ވަޤުތުގައި ކިއުމަށް މޮޅު އިތުރުވެގެންވާ ދުޢާތައް އިރުއޮއްސުމުގެ ކުރިން ކިއުމަށް ސަމާލުކަންދޭށެވެ!

• ސޫރަތުލް އިޚްލާސް، ސޫރަތުލް ފަލަޤް އަދި ސޫރަތުއް ނާސް ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ހެނދުނާއި ހަވީރު 3ފަހަރު ކިޔާލާށެވެ!

• ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ތަރުޖަމާ ކިއުމުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް މަދުވެގެން އެއް ގަޑި އިރު ހޭދަކުރާށެވެ!

• ދީނީ ދަރުސެއް އަޑުއެހުމަށްޓަކައި، ނުވަތަ ދީނީ ފޮތެއް ކިޔާލުމަށްޓަކައި ދުވާލުގެ ކޮންމެވެސް އެއް ވަޤުތެއް ޚާއްޞަކުރާށެވެ!

• ﷲގެ ނަންފުޅުތައް(އަސްމާއުލް ޙުސްނާ) ގިނަގިނައިން ކިޔާށެވެ!

• ﷲއަށް ޛިކްރުކުރުމުގައި އަބަދު ވެސް ދޫ ތެތްކަންމަތީގައި ބަހައްޓާށެވެ!

• ތަނަވަސްކަން ތަންދިން މިންވަރަކުން ރޯދަވީއްލުމަށް މެހެމާނުންނަށް ދަޢުވަތުދޭށެވެ!

• ތަރާވީޙު ނަމާދުގެ ވަޤުތުގައި ކީރިތި ޤުރުއާން އަޑުއެހުމުގައި ހޭދަކުރާށެވެ! މާތްﷲ އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ތަރާވީޙުގައި ބައިވެރިވީ މީހަކާއި އެއްވަރަށް އަޖްރުދެއްވާނެއެވެ.

• ނިދަން އޮށޯތުމަށްފަހު ސޫރަތުލް އިޚްލާސް، ސޫރަތުލް ފަލަޤި އަދި ސޫރަތުއް ނާސް ކިޔެވުމަށްފަހު، ދެއަތްތިލަ ޖޯޑުކޮށްލާ ދެއަތްތިލައަށް ފުމެލާށެވެ! އަދި ބޮލާއި މޫނުން ފެށިގެން މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ތިން ފަހަރު އަތް އުނގުޅާލާށެވެ.(ބުޚާރީ)

• ނިދުމުގެ ކުރިން އާޔަތުލް ކުރުސި އާއި ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ ފަހު ދެ އާޔަތް ކިޔެވުމަށްފަހު ނިދުމުގެ ކުރިން ކިޔުމަށް ވާރިދުވެފައިވާ ދުޢާތައް ކިޔާށެވެ.(ބުޚާރީ)

• ރޭގަނޑުގެ އެންމެ ފަހު ދަމުގައި ތެދުވެ އެކަހެރިވެ އިސްތިޣްފާރުކޮށް، ޙާޖާތްތައް ފުއްދަވައިދެއްވުމަށް އެދި ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި ދުޢާދަންނަވާށެވެ! އެވަގުތަކީ އަޑުއައްސަވާ އިލާހު އަޅުތަކުންގެ ދުޢާތައް އިޖާބަކުރައްވާ، ފާފަފުއްސަވާ، ބޭނުންތައް ފުއްދަވާނޭކަމަށް ވަޢުދުވެވޮޑިގެންވާ ވަޤުތެވެ. (އަލް ބުޚާރީ އަދި މުސްލިމް)

• އިންޓަރނެޓާއި އެނޫން ވެސް ވަޞީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން އިސްލާމްދީނުގެ ދަޢުވަތު ފެތުރުމުގައި މިދުވަސްތައް މަޝްޣޫލުކުރާށެވެ!

• ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި، އަވައްޓެރިންނާއި، ރަޙްމަތްތެރިންނާއި ބަލިމީހުންނަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ސަލާމްކުރުމާއި ހެޔޮދުޢާކުރުމާއި އެހީތެރިވުން ގިނަކުރާށެވެ!

• ޞަދަޤާތްކުރުން ގިނަކުރާށެވެ!

މިރަމަޟާން މަހަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަފްސުތަކަށްވާ ޠާހިރުކަމެއްކަމުގައި ލައްވާށިއެވެ! އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ފާފަތަކުންވާ ރައްކާތެރިކަމެއްކަމުގައި ލަހައްޓަވާށިއެވެ! އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކާއި ﷲސުބަޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އާއި ދެމެދުގައިވާ ގުޅުން ދުނިޔޭގައިވާ ހުރިހާއެއްޗަކަށްވުރެ ބާރުގަދަކުރައްވުމާއި އެކު، އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތަށް މިކުރާ ދަތުރުގައި ސީދާ މަގުގައި ޡާބިތުކުރައްވާށިއެވެ! އާމީން!

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ރޯދައިގެ އަންހެނުންގެ ސުވާލުތައް

އިސްމާޢީލް ނާޖީ

1- ރޯދަ ޤަޟާކުރުން ޖެހިގެން އަންނަ ރަމަޟާންމަހަށް ވުރެ ފަސްކުރުމުގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައި ؟
ޖަވާބު: އައްޝައިޚް އިބްނު ބާޒް
ދަތުރުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ބަލިވުން އަދި އެނުންވެސް ޝަރުޢީ ސަބަބަކާއި ހެދި ރޯދައެއް ދޫކޮށްލާ މީހާ، ޖެހިގެން އަންނަ ރަމަޟާން މަސް އައުމުގެ ކުރިން އެ ރޯދަ ހިފައި ހަމަ ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ޖެހިގެން އަންނަ ރަމަޟާން މަސް އަންނަ އިރުވެސް އުޒުރަކާއި ނުލައި ރޯދަ ޤަޟާ ނުކުރުން އެއީ ފާފަވެރިވާނެ ކަމެކެވެ. އަދި އެމީހަކު އެ ރޯދަ ޤަޟާ ކުރުމާއެކު ކޮންމެ ދުވަހަކަށް މިސްކީނަކަށް ކާން ދޭން ޖެހޭނެއެވެ.

މިއީ ޞަޙާބީންތަކެއް ފަތުވާ ދެއްވާފައިވާ ގޮތެވެ. (ކާން ދޭން ޖެހޭކަން) . ރަމަޟާން މަސް އައުމުގެ ކުރިން ޤަޟާކޮށްފި ނަމަ، ކާން ދޭކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

ނޯޓް: މި މައްސަލާގައި ޝައިޚް އިބްނު ޢުޘައިމީން ވިދާޅުވެފައި އޮންނަނީ އުޒުރަކާއި ނުލައި ލަސް ކުރިއަސް ޖެހޭނީ ހަމައެކަނި ޤަޟާ ކުރަން ކަމަށެވެ. ކާން ދޭން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

2- އަންހެނުން ޖުނުބު، ނުވަތަ ޙައިޟު ނިފާސްކަމުގެ ހިނައިގަތުން، ފަޖުރު ލުމުގެ ފަހަށް ލަސް ކުރެވިދާނެހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް
ފަޖުރުލުމުގެ ކުރިން އަންހެނާ ޠުހުރުވެއްޖެކަން އެނގިއްޖެނަމަ، ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އަދި ހިނައިގަތުން ފަޖުރުގެ ފަހަށް ލަސްކުރުމުގައި މައްސަލައެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު އިރު އެރުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ފަތިސް ނަމާދު ފާއިތުވެދިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައެވެ.

3- މާބަނޑު މީހާއާއި ކިރުމައި މީހާ، ރޯދަ ދޫކޮށްފިނަމަ ހަދަން ޖެހޭނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ އަދި ހަނޑުލުން ދޭން ޖެހޭނީ ކިހާ މިންވަރެއް ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު: އިބްނު ޢުޘައިމީން
މާބަނޑު މީހާއާއި ކިރުމައި މީހާ، އުޒުރަކާއި ނުލައި، ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ދޫކޮށްލުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ. އުޒުރަކާއި ހެދި ރޯދަ ދޫކޮށްފިއްޔާ އެ ދެ މީހުން ޖެހޭނީ ރޯދަ ޤަޟާ ކުރާށެވެ. ބަލި މީހާއާއި ބެހޭ ގޮތުން ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 184 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ: فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ

މާނައަކީ ''ފަހެ ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން ބަލިވެ އުޅޭ މީހާ ނުވަތަ ދަތުރެއްގެ ތެރޭގައި ވާ މީހާ، އެހެން ދުވަސްތަކަކުން އެ ޢަދަދު ފުރިހަމަ ކުރުން ހުއްޓެވެ.''

މާބަނޑު މީހާއާއި ކިރުމައި މީހާ އަކީ ބަލި މީހާއާއި އެއް މަޤާމެއްގައި ވާ ބައެކެވެ. އެ ދެމީހުން ރޯދަ ދޫކުރުމުގެ އުޒުރަކީ ދަރިފުޅަށް ގެއްލުންވެދާނެ ކަމުގެ ބިރުނަމަ، ޤަޟާ ކުރުމުގެ އިތުރުން ކާން ދޭން ޖެހެއެވެ.

ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ ރޯދަ ދޫކުރީ ދަރިފުޅަށް ގެއްލުމެއް ވެދާނެ ކަމުގެ ބިރުން ކަމަށް ވިޔަސް އަދި މައިމީހާއަށް ބިރުން ކަމަށް ވިޔަސް ޤަޟާ ކުރުން ފިޔަވައި އެހެން ކަމެއް ކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އެހެނީ ކާން ދޭން ޖެހޭ ކަމަށް އަންގާފައިވާ ދަލީލެއް ޤުރުއާނުން އަދި ސުންނަތުންވެސް އެނގެން ނެތެވެ. ޙަނަފީ މަޛްހަބުގައި ބުނަނީ މިފަދައިންނެވެ. އަދި ރާޖިޙް ރައުޔަކީވެސް މިއީއެވެ.

4- ބައެއް އަންހެނުން ރަމަޟާން މަހު، ޙައިޟުވިޔަ ނުދިނުމަށް ބޭސް ބޭނުން ކުރެއެވެ. މިކަމުގެ ބޭނުމަކީ ރަމަޟާން މަހު ރޯދަ ހިފައި ފަހުން ޤަޟާ ކުރަންޖެހޭ ރޯދައެއް ނުބޭއްވުމެވެ. އަދި ތަރާވީސް ކުރުމާއި އަޅުކަން އިތުރު ކުރުމެވެ. ވީމާ މިކަން ހުއްދަވާނެ ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު: އިބްނު ޢުޘައިމީން
ތި މައްސަލާގައި އަހަރެންނަށް ފެންނަ ގޮތަކީ، އަންހެނުން ބޭސް ބޭނުން ނުކޮށް، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އާދަމުގެ އަންހެން ދަރިންނަށް މިންވަރު ކުރެއްވި، މައްސަރު ކަންތައް އޭގެ ޠަބީޢަތަށް ދޫކޮށްލުމެވެ. ބޭސް ބޭނުން ކޮށްގެން ޙައިޟުވުން ހުއްޓުވައިފިނަމަ ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުން ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ވީމާ އަހަރެން ދެކެނީ ބޭސް ބޭނުން ނުކުރެމެވެ. ޙައިޟު ފެއްޓުނީމާ ނަމާދާއި ރޯދަ ހިފުން ހުއްޓާފައި، ޠުހުރުވީމާ ނަމާދާއި ރޯދަ ހިފަން ފައްޓާނީއެވެ. އަދި ފަހުން ނުހިފި އޮތް ރޯދަ ޤަޟާ ކުރާނީއެވެ. ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ދޫކުރާ ނަމާދު ޤަޟާ ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ.

ނޯޓު:(ހުރިހާ ޢިލްމުވެރިންވެސް އެއްބަސްވާ ގޮތުގައި ގެއްލުން ނުވާކަން އެގެންޏާ، ބޭސް ބޭނުން ކުރުން އެއީ ހުއްދަ ކަމެކެވެ. ބޭނުން ކުރަން ފެންނަ މީހަކު ބޭނުން ކުރަންވީއެވެ. ބޭނުން ނޫންނަމަ ނުކުރަންވީއެވެ.)


5- އަހަރެންނަކީ ޢުމުރުން 25 އަހަރުގެ އަންހެން ކުއްޖަކީމެވެ. އަދި ރޯދަ ހިފަން މައިންބަފައިން ދިން ނަސޭހަތާއެކުވެސް، ޢުމުރުން 21 އަހަރު ވަންދެން ދުވަހަކުވެސް އަހަރެން ރޯދައެއް ނުހިފަމެވެ. ވީމާ އަހަރެން ހަދާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ އަދި ބުނަމެވެ. އަހަރެންނަށް ﷲ ހިދާޔަތް ދެއްވައި، މިހާރު ބަރާބަރަށް ރޯދަ ހިފަމެވެ. އަދި ފާއިތުވެ ދިޔަ ތަނަށް ވަރަށް ހިތާމަވެސް ކުރަމެވެ.
ޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް
ކުރަންޖެހޭ ކަމަކީ، ތައުބާވުމެވެ. ތައުބާގެ ޝަރުޠުތަކަކީ ފާފަކުރުން ހުއްޓުން، ކުރެވުނު ފާފައަށް ހިތާމަކޮށް ދެރަވުން، ފާފަ ނުކުރަން ޢަޒުމު ކަނޑައެޅުމާއި އަދި އިޚްލާޞްތެރިކަމެވެ. (އިންސާނެއްގެ ޙައްޤުގައި ކުރެވުނު ކުށެއްނަމަ މީގެ އިތުރުން ޙައްޤު ކަނޑުވާފައި ޙައްޤު ރައްދު ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.)
ތައުބާވުމަށް ފަހު، ގިނަގިނައިން ސުންނަތް ރޯދަ އާއި ނަމާދު ކުރުމާއި، ޤުރުއާން ކިޔެވުން ގިނަ ކުރާށެވެ. އަޅުތަކުން ވާ ތައުބާ ﷲ ޤަބޫލު ކުރައްވައެވެ.

6- އަހަރެންގެ ޙައިޟުގެ މުއްދަތަކީ އާދަވެގެން، ހަތް ދުވަހާއި އަށް ދުވަހެވެ. ބައެއްފަހަރު ހަތްވަނަ ދުވަހު އަހަރެންނަށް ލޭ ވެސް އަދި ޠުހުރުގެ ޢަލާމާތެއް ވެސް ނުފެނިދެއެވެ. އެހެންވީމާ ނަމާދު ކުރުމާއި ރޯދަ ހިފުމުގައި އޮތް ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް
ޤައްޞަތުލް ބައިޟާއު (*) ފެންނަންދެން އަވަސްވެ ނުގަންނާށެވެ. ލޭ ހުއްޓުމަކީ ކޮންމެހެން ޙައިޟު ހުއްޓުމުގެ ޢަލާމާތެއް ނޫނެވެ. ޙައިޟުވުން ހުއްޓުނު ކަމަށް ބެލޭނީ ޤައްޞަތުލް ބައިޟާއު ، އާއްމުކޮށް ފެންނަ މީހަކަށް އެ ފެނުމުންނެވެ. އަދި ވަކި މުއްދަތަކަށް އާދަވެގެން ޙައިޟުވާ މީހަކު އެ މުއްދަތު ނިމުމުންނެވެ.

7- ވިހެއުމަށް ފަހު ނިފާސްވެރިއާގެ ކުރިމަތީފަރާތުން ފައިބާ ރީދޫކުލައަށް ދާ ދިޔައިގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް
ވިހެއުމަށްފަހު ސާޅީސް ދުވަސް ވުމާއި ދެމެދު ފައިބާފާނެ، ސީދާ ލޭ، ނުވަތަ ޞުފްރާ، ނުވަތަ ކުދްރާގެ ޙުކުމަކީ ހަމަ ނިފާސްގެ ޙުކުމެވެ.

8- ޖުނުބުވެރި ހާލަތުގައި ނުވަތަ ޙައިޟުވެފައި ހުއްޓާ، ތަފްސީރު ފޮތް ފަދަ ދީނީ ފޮތްތައް ކިޔެވުން ހުއްދަވާނެ ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު : އިބްނު ބާޒް
ދީނީ ފޮތްތައް ކިޔެވުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ޙައިޟުވެރިއާ އަށް މަނާ ކަމަކީ ޤުރުއާނުގައި ބީހުމެވެ. ކިޔެވުން ހުއްދައެވެ. ޖުނުބުވެރިއާ ޤުރުއާންނުގައި ބީހުމާއި ކިޔެވުންވެސް މަނައެވެ.



9- ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ނޫން ދުވަސްވަރު ފައިބާ ލޭގެ ޙުކުމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން އާދަވެގެން ޙައިޟުވަނީ ހަތް ދުވަހެވެ. ނަމަވެސް ބައެއްފަހަރު އެއަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވަންދެން ލޭ ފައިބައެވެ.

10- ވިހެއުމުގެ (ނިފާސް ލޭ ފޭބުމުގެ) ފަސް ދުވަސް ކުރިން، މާބަނޑު މީހެއްގެ ކުރިމަތި ފަރާތުން، ލޭ އަންނަނިކޮށް ފެނިއްޖެއެވެ. ވީމާ އެ ވާނީ ޙައިޟުގެ ލެޔަށް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ނިފާސްކަމުގެ ލެޔަށް ހެއްޔެވެ؟ މިހެން ދިމާވީ ރަމަޟާން މަހެއްގައެވެ.
ޖަވާބު: ސަޢޫދީ ދާއިމާ ފަތުވާ ކޮމިޓީ
ތި ބުނެވުނު ގޮތަށް ވިހެއުމުގެ ފަސް ދުވަސް ކުރިން، ލޭ ފައިބައިފައި އޭނާއަށް ވިހެއުމުގެ އަލާމަތްތައް ކަމުގައިވާ ތަދުގަނޑާއި ކޮއްޕުން ނުފެންނަ ކަމަށް ވަންޏާ އެއީ، ޙައިޟުގެ ލެޔެއްވެސް ނޫނެވެ. އަދި ނިފާސްގެ ލެޔެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއަށް ކިޔާނީ ''ދައްމު ފަސާދް'' އެވެ. މި ފޭބުމަކުން އަޅުކަންތައް ދޫކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ.

ތި ބުނި ލޭ ފޭބުމާއެކު، ވިހެއުމުގެ ޢަލާމާތްތައް ފެންނަ ކަމަށްވަންޏާ އެ ވާނީ ނިފާސްގެ ލެޔަށެވެ. އެހެން ކަމަށް ވަނީނަމަ ނަމާދު ކުރުމާއި ރޯދަ ހިފުން ހުއްޓާލަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި ފަހުން ރޯދަ ޤަޟާކުރާށެވެ.

11- ޙައިޟުވެރިއާ ރޯދަ ހިފުން ހުއްދަވާނެހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު: ޙައިޟުވެރިއާ ރޯދަ ހިފަން ނުޖެހެއެވެ. އަދި ހިފުމަކީ ޙަރާމް ކަމެކެވެ.

12- ރޯދައަށް ހުއްޓާ އެ ދުވަހު މެންދުރު ނުވަތަ ޢަޞުރު ވަގުތު ޙައިޟުވެއްޖެނަމަ ވާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟ ރޯދަ ފުރިހަމަ ކުރާނީ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ރޯދަ ކަމު ދާނެހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު :ރޯދަ ހިފައިގެން ހުއްޓާ ޙައިޟުވެއްޖެނަމަ، އޭނާ ރޯދަ ދޫކޮށްލަން ޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެ ރޯދަ ފާސިދުވުމުން އަލުން ޤަޟާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.

13- ޖުނުބުވެރިކަމުން ނުވަތަ ޙައިޟުން ހިނައިނުގަނެ ރޯދަ ހިފުން ހުއްދަހެއްޔެވެ؟ އަދި ހިނައި ގަންނަން ޖެހޭ އެންމެ ފަހު ވަގުތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު: ޖުނުބުވެރިކަމުން ނުވަތަ ޙައިޟުން ހިނައިނުގަނެ ރޯދަ ހިފުމަކީ މަނާކަމެއް ނޫނެވެ. ހިނައި ގަތުމާއި ޙައިޟުން ޠުހުރުވުން އެއީ މުޅިން ދެ ކަމެކެވެ. ލޭ ފޭބުން ހުއްޓުމުން، ޙައިޟުވެރިއާ ރޯދަ ހިފަން ވާޖިބުވާނެއެވެ. އިރު އެރުމުގެ ކުރިން ނަމާދު ކުރެވޭނެހާ ވަގުތު އޮތްވާ ހިނައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ.

14- އަހަރެން ނަމާދުކުރަން ވެގެން، ވުޟޫކޮށްގެން ހުއްޓާ ދަރިފުޅު ގަޔަށް ހީސް ލައިފިއްޔާ ވުޟޫ ގެއްލޭނެހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު :ގައިގައި ނަޖިހެއް ޖެހުމަކީ ވުޟޫ ގެއްލޭކަމެއް ނޫނެވެ. ހީހުން ވުޟޫ ގެއްލެނީ ހީސް ލުމުންނެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅު ތި ގޮތަށް ހީސް ލައިފިއްޔާ ޖެހޭނީ އެ ޖެހުނު ތަނެއް ދޮވެލާށެވެ.

15- ވުޟޫ ކޮށްގެން ހުއްޓާ އަހަރެންގެ ފިރިމީހާ އަހަރެންނަށް ދޮން ދީފިއްޔާ ވުޟޫ ގެއްލޭނެ ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު : ވޫޟޫކޮށްގެން ހުރެ ދެމަފިރިން ދޮން ދިނުމުން ވުޟޫ ގެއްލޭތޯ ނޫންތޯ އެއީ ޢިލްމުވެރިން ޚިލާފު ވެފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. އެއްބަޔަކު ބުނީ ދޮން ދިނުމުން އެއްގޮތަކަށްވެސް ވުޟޫ ނުގެއްލޭނެކަމަށެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނީ ވުޟޫ ގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. އިޚްތިލާފު ވާންޖެހުނީ أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاء

މި އާޔަތުގެ މާނަ ކުރާ ގޮތުންނެވެ. އާޔަތުގެ މާނަ އޭގެ ބޭރުފުށު މާނައިން މާނަ ކުރެއްވި ބޭފުޅުން ވިދާޅުވީ، އަންހެނެއްގެ ގައިގައި ޖެހިއްޖެނަމަ (އަނބިމީހާއަސް، ހިލޭމީހަކަސް) ވުޟޫ ގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. އާޔަތުގެ މާނައަކީ ޖިމާޢުވުން ކަމަށް މާނަ ނެންގެވި ބޭފުޅުން ވިދާޅުވީ، ބީހުމުން ވުޟޫ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ. ވުޟޫ ގެއްލެނީ ޖިމާޢުވުމުން ކަމަށެވެ.

ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން ރާޖިޙް ރައުޔަކީ، އަންހެނުން ގައިގައި ޖެހުނަސް ވުޟޫ ނު ގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނާ ރައުޔެވެ. ތިރްމިޛީ، އިބްނު މާޖާ ރިވާ ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއްގައިވަނީ: رُويَ عَنْ عَائشَة رَضيَ الله عَنهَا قَالَتْ إنَّ النَبي صَلَّى الله عَليْه وَسَلَّم قَبَّل بَعْضَ نسَائه ثُم صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَأ

މާނައަކީ: ''ރަސޫލު ޞައްލައްﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބައެއް އަނބިކަނބަލުންނަށް ބޮސް ދެއްވިއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު ވުޟޫ ނުކުރައްވާ ނަމާދަށް ވަޑައިގަތެވެ.''

މަޛްހަބުތަކަށް ބަލާއިރު، ޙަނަފީ މަޛްހަބު ބުނަނީ ވުޟު ނުގެއްލޭނެކަމަށެވެ. ޝާފިޢީންނާއި ޙަންބަލީންގެ އެއް ރައުޔުގައި ބުނަނީ ވުޟޫ ގެއްލޭނެކަމަށެވެ. އަދި އޭގައި އަތްލާ މީހާއާއި އަތް ލެވޭ މީހާގެ ތަފާތެއްވެސް ނެތް ކަމަށެވެ. ޙަންބަލީ މަޛްހަބުގެ މަޝްހޫރު ރައުޔަކީ، ޝަހުވަތާއި އެކު ދޮން ދިފިނަމަ ވުޟޫ ގެއްލޭނެ، ޝަހުވެތެއް ނެތިނަމަ ވުޟޫ ނުގެއްލޭނެ ކަމަށެވެ.

ކުރިންވެސް ބުނިފަދައިން ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްތަކުގެ ތެރެއިން ރާޖިޙް ރައުޔަކީ، އަންހެނުން ގައިގައި ޖެހުނަސް ވުޟޫ ނު ގެއްލޭނެ ކަމަށް ބުނާ ރައުޔެވެ. ވީމާ ދޮން ދިނަސް ވުޟޫ ނުގެއްލޭނެއެވެ. އެއީ ކޮންމެ ނިޔަތެއްގައިވިޔަސް ވަރިހަމައެވެ. ނަމަވެސް މަނި ، މަޛްޔު ފައިބައިފިނަމަ ވުޟޫ ގެއްލޭނެއެވެ.

މަތީގައިވަނީ ފިރިހެނުންނަށް ނިސްބަތް ކުރެވިފައިވާ ވާހަކައެކެވެ. ނަމަވެސް އަންހެނުންނަށް އޮތީ ހަމަ މިޙުކުމެވެ.

16- ޙައިޟުވެރިއާ ލައިލަތުލް ޤަދްރި ވިލޭރޭގެ އަޅުކަންތައް ކޮށް އެ ރޭގެ ފައިދާ ލިބިގަންނާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު :ޙައިޟުވެރިއާ އަށް މަނައީ އެ ރޭގައި ނަމާދު ކުރުމެވެ. ވީމާ ޒިކްރު ކުރުމާއި ދުޢާކުރުން ތައުބާވުމާއި ޙަމްދު ކުރުން، ޤުރުއާން އަޑު އެހުން ނުވަތަ، އަތް ނުލައި ޤުރުއާން ކިޔެވުން އެއީ އޭނާއަށް ކުރެވިދާނެ ކަންތަކެވެ. ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޙައިޟުވެރިއާ ޤުރުއާން ކިޔެވުން ހުއްދަކުރެއެވެ. އިބްނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުން ޞައްޙަ ގޮތެއްގައި، ޙައިޟުވެރިއާ ޤުރުއާން ކިޔެވުން މަނާކުރާ ނައްޞެއް އައިސްފައި ނުވާކަމަށެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި މިފަދަ މުހިއްމު މައްސަލައެއްގައި، އެއީ ޙަރާމް ކަމެއްނަމަ އެކަން ބަޔާން ކޮށްދެއްވީސް ކަމަށެވެ. (ފަހުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އިބްނު ބާޒް ވެސް ހުއްދަ ކުރައްވާ) ނަމަވެސް ޤުރުއާނުގައި ބީހުން ޙައިޟުވެރިއާއަށް ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. އެއީ ޙައިޟުވެރިއާ އަކީ ޠަހާރަތުގެ މަތީގައި ހުންނަ މީހަކަށް ނުވާތީއެވެ.

17- ރަމަޟާން މަހު ރޯދަ ނުހިފާ، ނަމާދު ނުކުރާ ފިރިމީހާއާމެދު އަނބިމީހާ ކަންތައް ކުރާނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު :ރޯދަ ނުހިފާ ނަމާދު ނުކުރާ މީހާއަކީ ޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި ފާފަވެރިއެކެވެ. ﷲ ގެ އަމުރަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ މީހެކެވެ. އެ ފަދަ ފިރިއަކަށް ނަސޭޙަތް ދީ، ތެދުމަގު ދެއްކޭތޯ ވާހަކަ ދެއްކުން އެއީ އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ކަމެކެވެ. އޭނާ އަނބި މީހާގެ ބަސް ނާހާނަމަ، އޭނާ ކައިރީ ބަސް ވިކޭ މީހެއް ލައްވާވެސް އެކަން ކުރެވިދާނެއެވެ.

އެއް ގޮތަކަށްވެސް ނަމާދު ނުކުރާ ރޯދަ ނުހިފާ ފިރިއެއްގެ ދަށުގައި ހުރުމާއި ނުހުރުން އެއީ އަނބިމީހާގެ އިޚްތިޔާރުގައި އޮންނާނެ ކަމެކެވެ. އެފަދަ މީހެއްގެ ދަށުގައި ހުރުމުން ޢާއިލާގެ ބަރަކާތް ކެނޑި ދަރިންނަށް ނުބައި އަސަރު ކޮށްފާނެނަމަ، ވަރިވެގެން އެހެން ދިރިއުޅުމެއް ފެއްޓުންވެސް ބައެއް ފަހަރު ރަނގަޅު ވެދާނެއެވެ.

18- ބައެއް މީހުން ދެކެނީ ރަމަޟާން މަހަކީ ހުސް އަޅުކަމުގެ މައްސަރު ކަމަށެވެ. ވީމާ މި މަހުގައި ދެމަފިރިކަމުގެ ގުޅުން ހިންގުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ. މިއީ ރަނގަޅު ވާހަކައެއްހެއްޔެވެ؟
ޖަވާބު :ޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި ރަމަޟާން މަހަކީ އަޅުކަން އިތުރުކޮށް އިޞްލާޙުވާންޖެހޭ މައްސަރެކެވެ. ނަމަވެސް ދެމަފިރިކަމުގެ ގުޅުން ހިންގުމަކީ ރަމަޟަން މަހުގައި މަނާކަމެއް ނޫނެވެ. ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 187 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ބަޔާން ކުރައްވާފައިވަނީ، ރަމަޟާންމަހުގެ ރޭނގަޑުގެ ވަގުތުގައި އަނބިންގެ ކިބައިން އަރާމު ލިބިގަތުން ހުއްދަކަމަށެވެ. ވީމާ އެ ކަމަކީ ރޯދަ މަހުގެ އަދަބާއި ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ.

19- އަންހެނުން ތަރާވީޙް ނަމާދު ކުރުމަކީ ކޮންކަހަލަ ކަމެއް؟
ޖަވާބު :އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންވެސް ތަރާވީޙް ނަމާދު ކުރުމަކީ ގަދަވެގެންވާ ސުންނަތެކެވެ.

20 - ސާޅީސް ދުވަސްވުމުގެ ކުރިން ނިފާސްކަމުގެ ލޭ ކެނޑިއްޖެއްޔާ، ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ހިފުން ވާޖިބުވާނެތަ ؟
ޖަވާބު : އިބްނު ޢުޘައިމީން
އާއެކެވެ. ސާޅީސް ދުވަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިންވިޔަސް، އޭނާގެ މައްޗަށް ރޯދަ ހިފުމާއި ނަމާދު ކުރުން ވާޖުބުވާނެއެވެ. އަދި ޖިމާޢުވުންވެސް ހުއްދަވާނެއެވެ.

21- ޙައިޟުވެރިއާ ޠުހުރުވުމަށްފަހު، އޭނާ ޙައިޟުވި އިރު ލައިގެން ހުރި ހެދުން ބަދަލު ކުރަން ޖެހޭނެތަ؟ ހެދުމުގައި އެއްވެސް ލެޔެއް ހޭކިފައި ނެތްކަން މިތާ ފާހަނގަކުރަމެވެ.
ޖަވާބު: އިބްނު ޢުޘައިމީން
ހެދުން ބަދަލު ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ ޙައިޟުގެ ސަބަބުން މުޅި ހަށިގަނޑު ނަޖިހެއް ނުވެއެވެ. ވީމާ ހަށިގަނޑުގައި ވާ ހެދުމެއްވެސް ނަޖިސް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހެދުމުގައި ލޭ ހޭކިއްޖެނަމަ، އެ ހޭކުނު ތަނެއް ދޮވެލުމުން ފުދޭނެއެވެ. މިކަމުގެ ދަލީލަކީ ރަސޫލު- ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ-، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޙައިޟުވެވަޑައިގަނެފައި ހެނދުން ކޮޅުތަކުގައި ލޭ ހޭކިއްޖެނަމަ ދޮވެފައި އެ ހެދުންކޮޅުތަކުގައި ނަމާދު ކުރައްވަން އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ.

ނޯޓް: މިއީ ކަވާސާ.ކޮމް އިން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.
http://www.kavaasaa.com/dheenai-dhuniye/fiqh/roadha-anhenun-ge-suvaal.html

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟު ފަސްކުރުމާއި މަނާކުރުން

އައްޝައިޚް އިބްރާހިމް ރަޝީދު މޫސާ

ތަފާތު ސަބަބުތަކަށްޓަކައި އަންހެނުން، އެ ކަނބަލުންގެ ޙައިޟުވުން (ނުވަތަ މައްސަރު ކަންތައް) ފަސްކުރަން ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހުއްޓުވާލުމަށް މަސައްކަތްކުރާތަން ފެނެ އެވެ. އެކަނބަލުން މިކަންތައްކުރަނީ؛

1. ރަމަޟާންމަހުގެ ހުރިހާދުވަހެއްގައި ރޯދަހިފުމަށްޓަކައި ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ.
2. ޙައްޖުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޙައްޖުގެ ހުރިހާ ފަރްޟުތަކެއް އަދާކުރުމަށްޓަކައި ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ.
3. ކައިވަނިކުރަން އެދޭ އަންހެނަކު ކައިވަނިކުރާތަނާ ޙައިޟުވެދާނެތީ، ކައިވެނީގެ އަލަތުކޮޅުގައި އެކަން ފަސްކުރަން ބޭނުންވުން ކަމަށް ވެދާނެ އެވެ.
4. ޢިއްދާގައި އިންނަދުވަސްވަރު ޚަރަދުދޭންޖެހޭ އަންހެނަކު ވަރިކުރިމީހާ އަށް ގެއްލުމެއް ދިނުމަށްޓަކައި ޢިއްދާގެ މުއްދަތު ދިގުކުރަންވެގެން ޙައިޟު ލަސްކުރަން ބޭނުންވެދާނެ އެވެ.

ޙައިޟު މަނާ ކުރުމުން ލިބިދާނެ ގެއްލުންތައް
ޙައިޟަކީ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި އަންހެނަކު ޞިއްޙަތު ސަލާމަތުން ހުރިކަން އަންގައިދޭ ޠަބީޢީ ލެއެކެވެ. ޠަބީޢީގޮތުން ހިނގާ އެއްވެސްކަމަކަށް ހުރަސްއެޅުމަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުންތަކެއްކޮށްފާނެ ކަމެކެވެ. ރަށްރަށުގައި ފަޅުފުންކުރުމާއި ތޮށިލުމުގެ ސަބަބުން އޮއިވަރުގެ ހިނގުމަށް ބަދަލުއާދެ އެވެ. ރަށް ގިރާތަންއާދެ އެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ހިސާބަށްވުރެ ބޮޑަށް ގަސްތައް ކެޑުމުން ބިން ސަހަރާވެ، ޖައްވުގެ ހޫނުކަން އިތުރުވެ އެވެ. އެހެންކަމުން ޙައިޟު މަނާކުރުމަކީ ނުވަތަ ފަސްކުރުމަކީ، އެކަމުގެ ސަބަބުން އަންހެނާގެ ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުންތަކެއް ކޮށްފާނެކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މި ގެއްލުމުގެ އަސަރު އެކިއަންހެނުންނަށް ކުރާނީ އެކި މިންވަރަށެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުންތަކުގެ ތެރޭގައި މި އަންނަ ކަންތައްތައް ފާހަގަކުރެވެ އެވެ.

1- ޙައިޟު މަނާކުރުމަކީ ނުވަތަ ފަސްކުރުމަކީ ފިޠުރަތާ ޚިލާފުކަމެކެވެ. ޙައިޟުވުމަކީ، މާތްﷲ އަންހެނާގެ ޠަބީޢަތުގައި ލައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. އަންހެނާ އަށް އޮތީ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން މި ކަމަށް ސަވާބު އަދައި ކެތްތެރިވުމެވެ.
2- ޙައިޟު މަނާކުރުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ފަސްކުރުމުގެ ސަބަބުން އަންހެނާގެ މައްސަރު ކަންތައް ގަނޑުބަޑުވެދާނެ އެވެ. އެހެން ވެއްޖެނަމަ އޭނާ އަށް އުޅެންޖެހޭނީ ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގަ އެވެ. އޭނާގެ ނަމާދާ މެދު ޝައްކު އުފެދޭގޮތަށް އޭނާގެ ފިރިމީހާއާ އެކު ބާއްވަންޖެހޭ ގުޅުމާ މެދުގައި ވެސް ޝައްކު އުފެދިދާނެ އެވެ.
3- މިކަމުގެ ސަބަބުން ރަޙިމު ފާރުވެދާނެއެވެ.
4- މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަގުގައި ލިބޭ ދަރިންގެ ހަށިގަނޑުން ޖިސްމާނީ އުނިކަންތައްތަކެއް ފެނިދާނެ އެވެ.
5- މިކަމުގެ ސަބަބުން ދަރިމައިނުވާމީހަކަށް އެ އަންހެނާ ވެދާނެ އެވެ.

ޙައިޟްފަސްކުރުމާއި އަވަސްކުރުމުގެ ޙުކުމް
އިސްލާމްދީނަކީ ލުއިފަސޭހަ ދީނެކެވެ. އެ ދީނުގައި އިންސާނަކަށް ބުރަވާ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރަން އަންގަވާފައެއް ނުވެ އެވެ. އެހެންކަމުން ރަމަޟާން މަހު ރޯދަހިފަން ވެގެން ޙައިޟުގެ ލޭ ކަނޑުވާލުމުގެ ބުރަ އުފުއްލަން އަންހެނާއަކަށް ނާންގަވަ އެވެ. އެކަމަކު އޭނާއަށް އަންގަވަނީ ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ގެއްލުނު ރަމަޟާންމަހުގެ ރޯދަތައް ފަހުން ޤަޟާކުރުމަށެވެ. ހަމައެފަދައިން ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި ނަމާދު ނުކުރެވޭތީ، ނަމާދު ކުރުމަށްޓަކައި ޙައިޟުނުވާގޮތް ހަދާކަށް ވެސް ނާންގަވަ އެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ގެއްލޭ ފަރުޟުނަމާދުތައް ޤަޟާކުރާކަށް ވެސް ނުޖައްސަވަ އެވެ. އެއީ އެ ކަން ބުރަކަމަކަށް ވެދާނެތީ އެވެ.

މިހެންވެ އިސްލާމީ ފިޤްހުވެރިން އަޅުކަންކުރުމަށްޓަކައި ޙައިޟު ފަސްކުރުމާއި އަވަސްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ތަފްޞީލީގޮތަކަށް ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައިފައެއް ނުވެ އެވެ. އިމާމު އަޙްމަދު ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޙައިޟު ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އޭގެ ޚަބަރު އެނގޭބޭހެއް ބޭނުންކުރުމުގައި މަސްއަލައެއް ނެތެވެ.(1) އިމާމު މާލިކުގެ އަރިހުން ނަކަލުކުރެވިފައިވާ ބަސްފުޅެއްބުނާގޮތުގައި ޙައިޟުހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ބޭސް ބޭނުންކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ. މި ބަސްފުޅު ޝަރަޙަކުރައްވަމުން އިބްނު ރުޝްދު ވިދާޅުވެފައިވަނީ އެކަން މަނާކަމަކަށް ވާނީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އޭނާއަށް ގެއްލުންލިބޭނެ ނަމަ އެވެ. (2)

މި ޒަމާނުގެ ދީނީޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އަންހެންމީހާއަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނަމަ މިފަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންކޮށްގެން އަޅުކަންތައް އަދާކުރުމަށްޓަކައި ޙައިޟު ފަސްކުރުމަކީ ދީން މަނާކުރާކަމެއް ނޫނެވެ. ޙައިޟުގެ ލޭ ކަނޑުވައިލުމުން އެ އަންހެނާގެ މައްޗަށް ޠުހްރުގެ ޙުކުމްތައް ހިނގާނެކަމަށް ވެސް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެ އެވެ. ޠަވާފުކޮށް ނިމެންދެން ޙައިޟު ލަސްކުރުމަށްޓަކައި ބޭހެއް ބޭނުންކުރުމާ ބެހޭގޮތުން އިބްނު ޢުމަރަށް ސުވާލު ދެންނެވުމުން އެއީ ހުއްދަކަމެއްކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ. ޙަންބަލީ މަޛްހަބުގެ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ދާއިމީސިފައެއްގައި ޙައިޟު ނުވާގޮތް ހެދުމަކީ ވެސް ހުއްދަކަމެކެވެ. އެކަމަކު މިކަމުގައި ޟަރޫރަތްތެރިކަމެއް ނެތްނަމަ، ޙައިޟު ގެ ލޭ ލަސްކުރުން ހުއްދަވެގެންނުވެ އެވެ. މީގެ އިތުރަށް މިކަން ކުރަންވާނީ އިތުބާރު ހުރި ޑަކްޓަރެއްގެ މަޝްވަރާ ހޯދައިގެންނެވެ. މިކަމުން އޭނާގެ ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެ ނަމަ އެވެ.

މި މަސްއަލައަށް ބަލާއިރު އޭގައި ދެބައެއް ހިމެނެއެވެ.
1- ޙައިޟުގެލޭ ކެނޑުމުގެ މުއްދަތު ހަމަނުވަނިސް ލޭ ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަންހެނަކު ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ އެ އަންހެނާ ޠާހިރުވާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޙައިޟުގެ ސަބަބުން މަނާވި ކަންތައްތައް ހުއްދަވާނެ ހެއްޔެވެ؟
2- ޙައިޟުގެ ލޭ އައުމުގެ ވަގުތު ނުޖެހެނިސް ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެ ލޭ ނެރެފިނަމަ، މި ލޭ ޙައިޟަށް ވާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޙައިޟުގެ ސަބަބުން ހަރާންވާ ކަންތައްތައް އޭރުން ހަރާންވާނެ ހެއްޔެވެ؟

ފުރަތަމަ ބައި
ދަންނަބޭކަލުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޙައިޟުވުމަށް އާދަވެފައިވާ ވަގުތުގައި އެކަން ވިޔަނުދިނުމަށްޓަކައި ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްގެން އެކަން ހުއްޓުވައިފި ނަމަ އެ އަންހެނާ ޠާހިރުކަމަށް ޙުކުމް ކުރެވޭނެ އެވެ. އިބްނު ކިނާނާ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި 8ދުވަހު ޙައިޟުވުމަށް އާދަހިފިފައިވާ އަންހެނަކު ތިންދުވަސްފަހުން ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްގެން ލޭ ކަނޑުވާލައިފިނަމަ އެ އަންހެނާ ޠާހިރުކަމަށް ބެލެވޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް އިބްނު ފަރްޙޫން މިކަމާ އެއްބަސްވެ ވަޑައެއް ނުގަންނަވަ އެވެ.

ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިއީ މަކްރޫހަ ކަމެކެވެ. އެއީ އެކަމުން އޭނާއަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެތީއެވެ. (3)

މި ބަސްފުޅުތަކަށް ބަލާއިރު އެއީ މަކްރޫހަކަމެއްކަމުގައި ވިޔަސް އެ އަންހެނާ އަކީ ޠާހިރުމީހެއްކަމުގައި ބެލޭނެ އެވެ. އޭނާ ގަވާއިދުން ނަމާދުކުރަން ޖެހޭނެ އެވެ. އަދި ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ވެސް ހިފަންޖެހޭނެ އެވެ. ޙައިޟުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ މައްޗަށް ހަރާންވި ހުރިހާ ކަމެއް ހުއްދަވާނެ އެވެ.

އިބްނު ފަރްޙޫން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޙައިޟު ހުއްޓުވައިލުން ހުއްދަވެގެންނުވެ އެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެ ލޭ ނުކުންނަނިކޮށް އެ ލޭ ހުއްޓުވާލިޔަސް އެ އަންހެނާ ޠާހިރެއް ނުވާނެ އެވެ.

އިސްލާމްދީނުގެ ލުއިފަސޭހަކަމާ ގުޅެނީ ފުރަތަމަ ރައުޔެވެ. މިއީ ޙައްޖުގެ ފަރީޟާ އަދާކުރާ އަންހެނުންނަށް ވަރަށް މުހިއްމު ރައުޔެކެވެ. ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް އަދާކުރަމުންދަނިކޮށް ޙައިޟުވުމުގެ ސަބަބުން ޙައްޖުގެ ރުކްނެއް ފާއިތުވެގެން ހިގައިދާނެއެވެ. މި ޒަމާނުގައި ޙައްޖުމޫސުމުގައި ދަތުރުފަތުރު ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތުން އެ އަންހެނާ އަށް އެކަނި މަޑުކުރެވޭކަށް ނޯންނާނެ އެވެ. ފުރުމުގެ ކުރިން ލޭ ކެނޑޭނެ ކަމެއް ނުވަތަ ނޫންކަމެއް އޭނާ އަކަށް ނޭނގެ އެވެ. އެހާ ބޮޑުޚަރަދެއްކޮށްފައި ޙައްޖުވުމަށް ގޮސް ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް ފުރިހަމަނުކޮށް ފުރަންޖެހުމަކީ ވަރަށްބޮޑު ހިތްހަމަ ނުޖެހުމެއް ތަޙައްމުލުކުރަން ޖެހޭނެކަމެކެވެ. އެހެން ކަމުން ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްގެން ލޭ ކަނޑުވައިލެވިއްޖެނަމަ އޭނާއަށް ޠަވާފުލްއިފާޟާ ކުރެވި ޙައްޖު އަދާކުރެވޭނެ އެވެ.

ދެވަނަ ބައި
ދެވަނަބަޔަކީ އާދަކޮށް ޙައިޟުގެ ލޭ ނުކުންނަ ވަގުތު އައިސްޖެހުމުގެ ކުރިން އެ ލޭ އަންނަގޮތް ހެދުމެވެ. ނުވަތަ ޙައިޟު އަވަސްކުރުމެވެ. މާލިކީ މަޛްހަބުގެ ދަންނަބޭކަލުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި މިއީ މަކްރޫހަކަމެކެވެ. އަދި އަލްއަޖްހޫރީ ވިދާޅުވާގޮތުގައި، ޢިއްދާ އަށާއި އިސްތިބްރާ އަށް ބަލާއިރު އެއީ ޙައިޟެއްނޫނެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވާގޮތުގައި ލޭ ގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އޭނާ ނަމާދުކޮށްގެން ނުވާނެ އެވެ. އަދި ރޯދަހިފުންވެސް ޙަރާންވާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ދަރިވަރު ޚަލީލު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެ އަންހެނާގެ މި ލެއަކީ ޙައިޟެއް ނޫނެވެ.

ޙައިޟުގެ ލޭ ނުކުންނަ ވަގުތު އެ ލޭ ނެރުމަށްޓަކައި ބޭހެއް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ އެލޭވާނީ ޙައިޟަށެވެ. އެހިނދު ، ޙައިޟުވެރިޔާގެ ޙުކުމް އެ އަންހެނާގެ މައްޗަށް ވެސް ހިނގާނެ އެވެ.

ކީރިތިރަސޫލާގެ ޒަމާނަށް ބަލާއިރު ޙައްޖުގެ އަޅުކަންތައް އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވަނިކޮށް ޢާއިޝަތުގެފާނު ޙައިޟުވެ ވަޑައިގަތެވެ. އެކަމާމެދު ރަސޫލުﷲގެފާނަށް ދެންނެވުމުން ޙަދީޘްކުރެއްވީ "افْعَلِي مَايَفْعَلُ الْحَاجُّ غَيْرَأَنْ لَا تَطُوفِي بِالْبَيْتِ حَتَّى تَطْهُرِي'' (4) - ޠަވާފުކުރުން ފިޔަވާ، ޙައްޖުވެރިން ކުރާ ހުރިހާކަމެއް ކުރައްވާށެވެ. "އަސްމާއު ބިންތު ޢުމައިސު، ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތަކުގެ ތެރޭގައި ޙައިޟުވެ ވަޑައިގަތުމުން ރަސޫލުﷲގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވި އެވެ. افعلي كلَّ ما يفعل الحاج، غير أن لا تطوفي بالبيت، ولا تَسْعَيْ بين الصفا والمروة" ގެފުޅުގެ ވަށައިގެން ޠަވާފުކުރުމާއި ޞަފާއާއި މަރްވާ އާދެމެދުގައި ސަޢުޔުކުރުން ފިޔަވާ، ޙައްޖުވެރިން ކުރާ އެންމެހާ އަޅުކަންތައް ކުރާށެވެ! "

މި ކަންކުރާނީ ކިހިނެއް؟
ޑަކްޓަރުން ބުނާ ގޮތުގައި ޙައިޟުވުމުގެ ލޭ ފެށުން ހަފުތާއެއްގެ މުއްދަތަށް ފަސްކުރެވިދާނެ އެވެ. އެއީ މާބަނޑުވުން މަނާކުރާ ބޭސްކައިގެންނެވެ. އޭނާ ކުރަން ބޭނުންވާ އަޅުކަންތައް ކޮށްނިމެންދެން ދުވާލަކު ގުޅައެއް ކަމުން ގެންދާނީ އެވެ. މި ބޭސް ކެއުން ހުއްޓާލާތާ ތިންދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޙައިޟުވާން ފަށާނެ އެވެ. ޑަކްޓަރީ މައިދާން މިއަދު ދެކެމުންދާ ކުރިއެރުމުގެ ސަބަބުން އިތުރު ވަސީލަތްތައް ދަނީ އީޖާދު ކުރެވެމުންނެވެ.

ޚުލާޞާ
އިސްވެ ދެންނެވުނުވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު ޙައިޟު ފަސްކުރުމާއި އަވަސްކުރުމަކީ ތިން ޝަރްޠެއްގެ މަތިން ހުއްދަކަމެކެވެ.

1- މިކަމުގެ ސަބަބުން (އެބަހީ ބޭސް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން) ގެއްލުމެއް ނުލިބުން
2- މިކަންކުރުމުގެ ކުރިން ޑަކްޓަރުގެ ލަފާހޯދުން.
3- މީހަކާ އިނދެގެންއުޅޭ އަންހެނެއް ނަމަ ފިރިމީހާގެ ހުއްދަ ހޯދުން.
ހަވާލާ؛
1- المغنى
2- انظر البيان والتحصيل
3- بلغة السالك
4- موطأ مالك والكتب الستة

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ހިނައިގަންނާނީ ކިހިނެއް؟

އަލްއުޚްތު އުއްމު ޙަނީން

1- އެންމެފުރަތަމަ ހިތުން ނިޔަތްގަތުމަށްފަހު ތިމާގެ ދެއަތް ކުޑަހުޅާ އެކު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދޮންނާށެވެ.

2- އަތް ދޮވުމަށްފަހު ޖުނުބު، ޙައިޟު ނޫނީ ނިފާސް ކަމުގެ ސަބަބުން ހުންނަ ހަޑިއެއް ފިލާވަރަށް ޖިންސީގުނަވަން ރަނގަޅަށް ދޮންނާށެވެ.

3- ދެން (ނަމާދަށް ވުޟޫކުރާގޮތަށް) ވުޟޫކުރާށެވެ. ބޭނުން ނަމަ ދެފައިތިލަ ދޮވުން ފަސް ކުރެވިދާނެއެވެ.

4- އަދި ތިން ފަހަރު ބޮލަށް ފެންއަޅައި ބޯ ދޮވެލާށެވެ. އަންހެނުން ހިނައިގަންނައިރު ބޮލުގައި ޖަހާފައިވާ ހުޅީގެ މަތިން އިސްތަށީގެ ބުޑުގައި ޖެހޭގޮތަށް ތިންފަހަރު ފެންލުމުން ފުދޭނެއެވެ.

5- ވުޟޫކުރުމަށްފަހު މުޅި ގަޔަށް ފެން އަޅައި ފެންވަރާށެވެ. މިގޮތަށް ފެންވަރާއިރު މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ފެން ޖެއްސުމަށްޓަކައި ގައިގައި އަތް އުނގުޅުން މޮޅުއިތުރުވެގެންވެ އެވެ.

ޙައިޟުން ނޫނީ ނިފާސް ކަމުން ހިނައި ގަންނަ މީހާ، އެ ލޭގެ ސަބަބުން ހުންނަ ނުބައިވަސް ކަނޑުވާލުމަށްޓަކައި މީރުވަސްދުވާ އެއްޗެއް ބޭނުންކުރުމީ ސުންނަތްވެގެންވާ ކަމެކެވެ.

6- އެންމެ ފަހުން ތިން ފަހަރު ދެފައިތިލަ ރަނގަޅަށް ދޮވެލާށެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުން

އަލްއަޚް އިބްރާހިމް ވަޙީދު ޢަލީ

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމަކީ އެކަމުން އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑުގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަމެއްކަން މިޒަމާނުގެ ޑޮކްޓަރީ ޢިލްމުންވެސް ޘާބިތުވެއެވެ. އެހެނީ އެއްދާންކުރުމުން ފިރިހެނާގެ ނުޠުފާ، ޙައިޟުގެ ލެއާ އެކުވެ، ރަޙިމުގެ ދޮރުކައިރީގައްޔާއި ޚުދު ރަޙިމުގެ ތެރޭގައިވެސް ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވުމާއެކު ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ޑޮކްޓަރުންވެސް ނަޞީޙަތްތެރިވެއެވެ. މީގެ އެތައްސަތޭކަ އަހަރެއްގެ ކުރީން އިސްލާމްދީންވަނީ، އެއީ ގެއްލުންހުރި ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި، އެކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ.

(ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ ދެ އާޔަތެއްގެ ތަފްސީރު)

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ (222) نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لأَِنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاَقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (البقرة 223)

ލަފްޒުތަކުގެ މާނަ
الْمَحِيضِ : މިއީ ޙައިޟުގެ މާނާގައި ބޭނުންކުރެވޭ މަޞްދަރު މީމީއެކެވެ. (މީމުގެ މަޞްދަރެކެވެ) އެއީ ޢައީޝުގެ މާނާގައި މަޢީޝް ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށެވެ. ޢަރަބިބަހުގެ ޅެންވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ރުއުބާ ވިދާޅުވިއެވެ.
إليك أشكو شدة المعيش – ومرّ أعوام نتفن ريشي (تفسير الطبري (دار إحياء التراث) 2/456, تفسير القرطبي 3/79)
މިބައިތުގައި މަޢީޝް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ "عيش" (ދިރިއުޅުން) މިމާނާގައެވެ. މިބައިތުގެ މާނައަކީ: ދިރިއުޅުމުގެ ދަތިޙާލުގެ ޝަކުވާ އަހުރެން ކުރަނީ ތިބާގެ ގާތުގައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެންގެ ފަތްތައް ނޮޅިގެންދިޔަ އަހަރުތަކެއް ފާއިތުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ.
ޢަރަބިބަހުގައި މަޙީޟު މިލަފްޒު ތަނަށާއި ޒަމާނަށްވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ މާނާގައި ބޭނުންކުރެވެނީ މަޖާޒީ ގޮތުންކަމަށް އަލްއިމާމުލް ޤުރުޠުބީ އިޝާރާތްކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ޙައިޟުގެ އަސްލުގެ މާނައަކީ އޮހޮރިގެންދިޔުމެވެ. "حاض السيل وفاض" މިބަހުގެ މާނައަކީ "ސައިލު އޮހޮރިގެން އަދި ފެތުރިގެން ހިނގައްޖެއެވެ." (2)
أَذًى: މާނައަކީ: ހަޑިމުޑުދާރު ތަކެއްޗެވެ. އަދި ނުރުހެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ޢަރަބި ބަހުގައި މިލަފުޒު ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އެއީ އަންނަނިވި އާޔަތުގައިވެސް ވާފަދައިންނެވެ. "لاَ تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالأَذَى" (البقرة 264) މާނައަކީ: "ކަލަގޮވުމުވާއި ނުރުހެވޭ ބަސްތަކުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ޞަދަޤާތްތައް ބާޠިލު ނުކުރާށެވެ."
އަލްއިމާމު ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. أَذًى އަކީ އެއެއްޗެއްގައިވާ ނުރުހެވޭ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބިދޭ ކޮންމެ އެއްޗެކެވެ. މިތަނުގައި ޙައިޟަށް أَذًى އޭ ކިޔުނީ އޭގެ ނުބައިވަހާއި ހަޑިމުޑުދާރު ކަމާއި ނަޖިސްކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. (تفسير الطبري 2/457)
فَاعْتَزِلُوا: الإعتزال ގެ މާނައަކީ އެއްޗަކުން އެއްފަރާތްވެ ދުރުވެ އެއްޗަކުން، ރައްކައުތެރިވުމެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވެއެވެ. "وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ" (مريم 48) މާނައަކީ: މާތްﷲ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން ކަންކަމަށް އެދޭ ތަކެތީންނާއި (އަޅުކަންކުރާ ތަކެތީން) އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން އަހުރެން އެއްކިބާވެ، އެއްފަރާތްވަމެވެ.
އަންހެނުންނާއި އިޢުތިޒާލުވުމުގެ މުރާދަކީ: އެކަނބަލުންނާ ޖިމާޢުވުމުން އެކަހެރި ވުމެވެ. ބީހުމާއި އެކުގައި އިށީނދެ އެކުގައި އުޅުން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ.
يَطْهُرْنَ: އޭގެ މުރާދަކީ އެކަނބަލުންގެ ކިބައިން ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑި ޠާހިރުވުމެވެ.
تَطَهَّرْنَ: އޭގެ މުރާދަކީ ހިނގައިގަތުމެވެ.
حَرْثٌ: حَرْث އަކީ އޮއްޓަރު ބިމަށް އުކައި ދަނޑުވެރިކަމަށް ބިން ތައްޔާރުކުރުމެވެ. އަދި ދަނޑުގޮވާންކުރެވޭ ތަނަށްވެސް (ދަނޑަށްވެސް) حَرْثއޭ ކިޔެއެވެ.
الجوهرى ވިދާޅުވިއެވެ. حَرْثއަކީ ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމެވެ. حَارِثْއަކީ ދަނޑުވެރިކަން ކުރާ މީހާއެވެ. މި އާޔަތުގައި (حَرْث) ގެ މުރާދަކީ ދަނޑެވެ. ދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވާ ތަނެވެ. މި އާޔަތުގައި مضاف ވަނީ حذف ވެފައެވެ. އެއީ "موضع حَرْثكم" އެވެ. މާނައަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑުހައްދާ ތަނެވެ. ނުވަތަ މިތަނުގައި حَرْث ބޭނުންކުރެވިފައި އެވަނީ ތަޝްބީހުގެ އުޞްލޫބުންނެވެ. ފަހެ، އަންހެނާގެ ފަރުޖަކީ ބިމެއްފަދަ ތަނެކެވެ. ނުޠުފާއަކީ އޮށެއްފަދަ އެއްޗެކެވެ. އުފަންވާ ކުއްޖާއަކީ ގަހެއްފަދަ އެއްޗެކެވެ. ވުމާއެކު حَرْث (ދަނޑުވެރިކަން) މިތަނުގައި ބޭނުންކުރެވިފައި އެވަނީ مُحْتَرِثُ (ދަނޑު) ގެ މާނާގައެވެ. އެއީ މުބާލަޣާގެ އުޞްލޫބުން އެއްޗެއްގެ ނަން އެތަނަކަށް ކިޔޭ ގޮތަށެވެ. (الصحاح للجوهري (مادة حرت) انظر روائع البيان 1/273, وانظر فتح القدير للشوكاني (دار الكتاب العربي) 2/220)
أَنَّى شِئْتُمْ: ޔައުނީ ތިޔަބައިމީހުން އެދޭ ގޮތަކަށެވެ. ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުން ބޭނުންވާ ގޮތަކަށެވެ. ކުރިމަތިން ވިޔަސް ފުރަގަހުން ވިޔަސް ކޮޅަށް ހުރެގެންވިޔަސް އޮށޯވެ އޮވެގެންވިޔަސް މެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް އަންނަންވާނީ ދަނޑު ހައްދާތަނަށެވެ.
އިބްނު ޢައްބާސް ވިދާޅުވިކަމަށް އަލްއިމާމު ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. (فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ) އެބަހީ: ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގަޔާއި އަދި ފުރަގަސްފަރާތް ބޭނުންނުކުރާނަމަ، އެކަނބުލޭގެ ގާތަށް ބޭނުންގޮތަކަށް އަންނާށެވެ. (تفسير الطبري 2/469)
وَقَدِّمُوا لأَِنْفُسِكُمْ : ހެޔޮކަންތައްތަކާއި ޞާލިޙް ޢަމަލުތައް ކުރުމުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ނަފްސުތަކަށް އިސްކަންދޭށެވެ. އެއީ އާޚިރަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ގިނަވެ އިތުރުވުމަށްޓަކައެވެ.
وَاتَّقُوا اللَّهَ : ތިޔަބައިމީހުން ﷲ ގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ނަހީކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކުން އެއްކިބާވާށެވެ.
وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ : ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ދަރަޖައާއި ކާމިޔާބާއި ޘަވާބުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު މުއުމިނުންނަށް ދޭށެވެ.

އިޖުމާލީ މާނަ:
އޭ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުމަކީ ޙަލާލުކަމެއްތޯ ނުވަތަ ޙަރާމްކަމެއްތޯ ކަލޭގެފާނާ އެބައިމީހުން ސުވާލުކުރާނެތެވެ. ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. ޙައިޟުގެ ލެއަކީ ހަޑިމުޑުދާރު ލެއެކެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގެ އެކަނބަލުންނާ އެއްދާންކުރުމަކީ، އަނބިފިރިކަމުގެ ގުޅުން ހިންގުމަކީ އެކަނބަލުންނަށާއި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެއްލުންހުރި ކަމެކެވެ. ފަހެ، ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބަލުންނާ އެއްދާންކުރުމުން އެކަހެރިވާށެވެ. އަދި ޙައިޟުގެލޭ ކެނޑި ޠާހިރުވަންދެން އެކަނބަލުންނާ (އެއްދާންކުރުމުގެ ގޮތުން) ގާތްވެސްނުވާށެވެ. ފަހެ، އެކަނބަލުން ހިނައި ޠާހިރުވެއްޖެނަމަ، މާތް ﷲ އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ޙަލާލުކުރެއްވި ތަނަށް ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ. އެތަނަކީ ކުރިމަތިފަރާތެވެ. ދަރީން ލިބި ނަސްލު ދެމިގެންދާ ތަނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ ޙަރާމްކުރެއްވި ތަނަށް އެބަހީ ފުރަގަސްފަރާތަށް ނާންނާށެވެ. ހަޑިމުޑުދާރު ކަންތައްތަކުންނާއި ފާޙިޟްޢަމަލުތަކުން އެއްކިބާވެ، ތައުބާވާ މީހުންދެކެ، މާތް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެންވާކަން ކަށަވަރެވެ.
މާތް ﷲ ފިރިހެނުންނަށް ހުއްދަކުރައްވާފައިވާ ތަންނޫން އެހެން ތަނަކަށް އައުން ނަހީކުރައްވާ އެކަން ތާކީދު ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބީންނަކީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑުތަކެވެ. ނަސްލުގެ ގޮވާން ހައްދާތަނެވެ. އެކަނބަލުންގާތަށް ތިޔަބައިމީހުން ހިތްއެދޭ ވައްތަރަށް އަންނާށެވެ! އެހެންކަމަކު، ބޭނުންކުރަންވާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ލިބޭތަނެވެ. އަދި ޞާލިޙް ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ކުރުމުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ނަފްސުތައް އިސްކުރާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ކަންތައްތަކުގައި މާތް ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ! އަދި ޤިޔާމަތްދުވަހު ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ބައްދަލުވާނެކަން ހަނދުމަކުރާށެވެ! އެދުވަހުގައި އިޙްސާންތެރިވީ މީހުންނަށް އިޙްސާންތެރިކަމުގެ ހެޔޮބަދަލާއި، ނުބައިކޮށް ކަންތައްކޮށްފައިވާ ފާފަވެރިންނަށް އެކަމުގެ ޖަޒާ ހަމައަށް ދެއްވާނެއެވެ. އަދި ސުވަރުގޭގައި ހުރިހާ މާތްކަމާއި ނިޢުމަތާއި މަތިވެރިކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ކަލޭގެފާނު މުއުމިނުންނަށް ދެއްވާށެވެ.

ސަބަބުއްނުޒޫލް:
1 – އަނަސްގެފާނުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ޔަހޫދީންގެ ތެރެއިން އަންހެނަކު ޙައިޟުވެއްޖެނަމަ، އެމީހުން އެކަނބަލުންނާއެކު ކައިބޮއި ނުހަދައެވެ. އަދި ގޭގައި އެކަނބަލުންނާއެކު އެއްތަންވެ އުޅޭކަމުގައިވެސް ނުވެއެވެ. ދެން އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އަޞްޙާބު ބޭކަލުން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާއާ ސުވާލު ދެންނެވުމުން މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވިއެވެ. އެއީ (وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ) މިއާޔަތް ނިމެންދެނެވެ. ދެން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން އެއްދާންކުރުން ފިޔަވައި ހުރިހާ ކަމެއްކުރާށެވެ." ދެން މިކަން ޔަހޫދީންނަށް އެނގުމުން އެމީހުން ބުންޏެވެ. އަހުރެމެންގެ (ދީނުގެ) ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން އެކަމަކާ ތަފާތުކޮށް ނުލައްވާ އެއްވެސްކަމެއް މިކަލޭގެފާނު ދޫކޮށެއްނުލައްވައެވެ. ދެން ޢައްބާދު ބުނު ބަޝަރްއާއި އުސައިދު ބުނު ޙުޟައިރު ދެބޭކަލުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން އެ ދެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޔަހޫދީން މިވެނި އެވެނި ގޮތަށް އެބަ ވާހަކަދައްކައެވެ. ފަހެ (ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި) އެކަނބަލުންނާ އަހަރުމެން އެއްދާން ނުކުރަންވީތޯއެވެ؟ އެހިނދު ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާގެ މޫނުފުޅުގެ ކުލަ ތަޣައްޔަރުވެގެން ދިޔައެވެ. އެދެބޭކަލުންނަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކޯފާވެވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައި އަހަރެމެން ހީކުރީމެވެ. ދެން އެދެބޭކަލުން ނުކުމެވަޑައިގެންނެވި ތަނާހެން، ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ އަރިއަހަށް ހަދިޔާގެ ގޮތުގައި ކިރު ގެނެވުނެވެ. ދެން ކީރިތި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެ ދެބޭކަލުން ހޯއްދަވަން ފޮނުއްވައިގެން އެދެބޭކަލުން ގެންނަވައި އެދެބޭކަލުންނަށް ކިރު ހިއްޕަވަން ދެއްވުމުން، އެދެބޭކަލުން ދެކެ، ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ކޯފާވެވަޑައި ނުގަންނަވާކަމުގައި އެދެބޭކަލުންނަށް އެނގިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. (صحيح مسلم (بشرح النووي) كتاب الحيض 3/203 وانظر أسباب النزول للواحدي ص 34)
2 – އިބްނުލް މުންކަދިރުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ޖާބިރުގެފާނު ވިދާޅުވަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނު އެއްސެވިއެވެ. ފިރިމީހާ އަނބިމީހާގެ ފުރަގަހުން އައިސް ކުރިމަތިފަރާތާ ޖިމާޢުވެގެން ލިބޭކުއްޖާވާނީ އަވަރު ކުއްޖެއްކަމުގައި ޔަހޫދީން ބުނާކަމުގައި ވެއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. (نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ) (صحيح مسلم كتاب النكاح 10/247)

ދެވަނަ ފަޞްލު: ދެއާޔަތުން ނެގޭ ޙުކުމްތައް
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެކަހެރިވުން ވާޖިބުވާނީ ކޮންކަމަކުންތޯ؟
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެކަހެރިވުން ވާޖިބުވާނީ ކޮންކަމަކުންތޯ އާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފް ވެއެވެ.
1- އަންހެނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑެވެ. މިއީ އިބްނު ޢައްބާސް އާއި ޢުބައިދަތުއްސަލްމާނީގެ ކިބައިން ރިވާ ވެގެންވާގޮތެވެ.
2- އަންހެނާގެ ފޫޅާއި ކަކުލާ ދެމެދެވެ. މިއީ އަބޫ ޙަނީފާ އާއި މާލިކްގެ މަޛްހަބެވެ.
3- ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެތަނެވެ. އެބަހީ : އަންހެނާގެ ފަރުޖެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގައި އިންނަ ގޮތެވެ.

މަޛްހަބްތަކުގެ ދަލީލްތައް
1- ފުރަތަމަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލް
ފުރަތަމަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލަކީ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ ދުރުވުމަށް މާތް ﷲ އަމުރުކުރައްވާފައިވާއިރު، ވަކި ކަމެއް ޚާއްޞަ ކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. ވުމާއެކު އަންހެނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑާ ދުރުވުން ވާޖިބެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ "فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ" ފަހެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނުންނާ ތިޔަބައި މީހުން ދުރުވާށެވެ." މިއީ މިއާޔަތުގައި ޢާއްމުކޮށް އަންގަވާފައިވާ ޙުކުމެވެ.
އަލްއިމާމުލް ޤުރްޠުބީ ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތާއި ޚިލާފް ޝާއްޛު ބަހެކެވެ. އަދި އެއީ މިއާޔަތުން ޢާއްމުކޮށް ދޭހަވާ މާނަކަމުގައި ވިޔަސް ސުންނަތުން ޘާބިތުވާ ގޮތާ ޚިލާފް ގޮތެކެވެ. (تفسير القرطبي (دار الكتاب العربي) 3/48)
2- ދެވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލު:
އަބޫޙަނީފާ އާއި މާލިކުގެފާނު އަންނަނިވި ޙަދީޘް ދަލީލެއް ކަމުގައި ނަންގަވައެވެ. ޢާއިޝާގެ ފާނުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އަކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޖުނުބުވެރި ޙާލުގައި ތިމަންކަމަނާއާއި ކީރިތި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އެއްކަންވާރުން ހިނައިވަޑައިގަންނަވަމެވެ. އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އަމުރު ކުރެއްވުމުން ތިމަންކަމަނާ އިޒާރު އަނދެވަޑައިގަންނަވަމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ތިމަންކަމަނާއާ ގައިގޯޅިވެ ވަޑައިގެން ލޯބިކުރައްވަތެވެ. އެއީ ތިމަންކަމަނާގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ." (صحيح البخاري (مع الفتح) دار السلام 1/523)
އަދި މައިމޫނާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ރަސޫލުﷲގެފާނު އަނބިއަނބި ކަނބަލުންގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބަލުންނާ އެކަލޭގެފާނު ގައިގޯޅިވެވަޑައިގެން ލޯބިކުރައްވާ ކަމުގައި ވެއެވެ. (صحيح مسلم (بشرح النووي) 4/196)
3- ތިންވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލު:
ޝާފިޢީ މަޛްހަބްގެ ދަލީލަކީ ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަންނަނިވި ޙަދީޘްފުޅެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން ޖިމާޢުވުން ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ކަމެއް ކުރާށެވެ!" ((صحيح مسلم (بشرح النووي) 3/203)
މި ޙަދީޘަކީ ސަބަބުއްނުޒޫލްގައި ބަޔާންވެދިޔަ ޙަދީޘެވެ.
ޝާފިޢީ މަޛްހަބްގެ އަނެއްދަލީލަކީ މަސްރޫޤްގެ ކިބައިން ވާރިދުވެފައިވާ ރިވާޔަތެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަންހެންމީހާގެ ޙައިޟު ދުވަސްވަރުގައި ފިރިމީހާއަށް ހުއްދައީ ކޮންކަމެއްތޯ ޢާއިޝަތުގެފާނާ ސުވާލުކުރެއްވީމެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޖިމާޢުވުން ފިޔަވައި ދެންހުރިހާ ކަމެކެވެ." (تفسير الطبري 2/458)

ރާޖިޙް ގޮތް:
އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ދަލީލުތަކަށް ބަލާއިރު އެންމެ ޞައްޙަކަމަށް ބެލެވެނީ ދެވަނަ މަޛްހަބެވެ. އަބޫ ޙަނީފާއާއި މާލިކުގެ މަޛްހަބެވެ. އަދި އެއީ އިބްނު ޖަރީރުއްޠަބަރީވެސް އިޚްތިޔާރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ. ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. އިސްވެބަޔާންކުރެވުނު ޤައުލު(ބަސް) ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަކަންބޮޑު ޤައުލަކީ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަނބިމީހާގެ އިޒާރުގެ މަތިން ފިރިމީހާއަށް ހުއްދަކަމަށް ބުނާ ޤައުލެވެ. (تفسير الطبري 2/461) ވަﷲ އަޢްލަމް.

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެއްދާންކޮށްފި ނަމަ އޭގެ ކައްފާރާއަކީ ކޮބާ؟
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެއްދާންކުރުމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަމަށް، ޢިލްމުވެރިން އިޖްމާޢުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކޮށްފި މީހެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވަނީ ކޮންކަމެއްތޯ ނުވަތަ އޭގެ ކައްފާރާއަކީ ކޮބައިތޯއާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1 – ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން (އިމާމު މާލިކްއާއި އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އިމާމު އަބޫ ޙަނީފާ) ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި: އެފަދަކަމެއް ކޮށްފިމީހަކު މާތްﷲ އަށް އިސްތިޣްފާރުކޮށް ތައުބާވާނީއެވެ. ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރުކުރުން ފިޔަވައި އިތުރު އެހެންކަމެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބެއްނޫނެވެ. އެހެނީ އެކަމަކީ އެހެން ފާފަތައް ފަދަ ފާފައެކެވެ. ވުމާއެކު ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރު ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
2 – އިމާމު އަޙްމަދު ވިދާޅުވާގޮތުގައި އެފަދަ ޢަމަލެއްކޮށްފިމީހަކު، ދީނާރަކުން ނުވަތަ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިން ޞަދަޤާތްކުރާނީއެވެ. އޭގެ ދަލީލަކީ އަންނަނިވި ޙަދީޘެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެންމީހާއާ އެއްދާންކުރާ ފިރިހެނާއާ ބެހޭގޮތުން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ އަރިހުން އިބްނު ޢައްބާސް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައިވެއެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ރަސޫލުﷲ ގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "يَتَصَدَّقُ بِدِيْنَارٍ أَو بِنِصْفِ دِيْنَارٍ" މާނައަކީ، "ދީނާރަކުން ނުވަތަ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިން ޞަދަޤާތްކުރާނީއެވެ. "(سنن أبي داود – بيت الأفكار ص 53, رقم264 صححه الألباني)"
3 – ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެލޭ އަންނަ ދުވަސްވަރު އެއްދާންކޮށްފި މީހެއްގެ މައްޗަށް ވަނީ އެއްދީނާރުން ޞަދަޤާތްކުރުމެވެ. ޙައިޟުގެލޭ ކެނޑުމަށްފަހު އެއްދާންކޮށްފިނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށްވަނީ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ޞަދަޤާތްކުރުމެވެ.
އަލްއިމާމުލް ޤުރުޠުބީ ވިދާޅުވިއެވެ. ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރުކުރުން ފިޔަވައި ކައްފާރާއެއް ވާޖިބުނުވާކަމަށް ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ޙުއްޖަތެއްގެ ގޮތުގައި ވިދާޅުވަނީ އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘާއި އެމާނައިގައިވާ ޙަދީޘްތައް ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެހެނީ އަޞްލަކީ ޒިންމާއިން ބަރީއަވެފައިވުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. (تفسير القرطبي (دار الكتاب) 3/85)

ރާޖިޙު ގޮތް:
މި މަސްއަލާގައި ރާޖިޢުގޮތެއްކަމުގައި ބުރަވެވެނީ ދެވަނަ މަޛްހަބަށެވެ. އެހެނީ ޞަދަޤާތް ކުރުމާބެހޭގޮތުން ވާރިދުވެފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއްކަމަށް އަލްބާނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާތީއެވެ. އަދި އެއީ (إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ)(هود114) މިއާޔަތުންވެސް އިރުޝާދު ލިބޭގޮތެވެ.

ޙައިޟުގެ މުއްދަތަކީ ކޮބައި؟ އަދި އޭގެ ގިނަމިނާއި މަދުމިނަކީ ކޮބައި؟
ޙައިޟުގެ މުއްދަތާއި އޭގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިނަކީ ކޮބައިކަމާބެހޭ ގޮތުން ފިޤްހު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1- އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާއާއި އިމާމު އައްޘައުރީ ވިދާޅުވާގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ 3 ދުވަހެވެ. ގިނަމިނަކީ 10 ދުވަހެވެ.
2- އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އިމާމު އަޙްމަދު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ ރެޔަކާއި ދުވާލެވެ. ގިނަމިނަކީ 15ދުވަހެވެ.
3- އިމާމު މާލިކު (ގެ އަރިހުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ގޮތުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ޙައިޟުގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިނުގައި، ވަކި މުއްދަތެއް ނެތެވެ. ބަލަން ޖެހޭނީ އަންހެނުންނަށް އާދަކޮށް ދިމާވާ ގޮތަށެވެ.
1- ފުރަތަމަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލް
ފުރަތަމަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލަކީ: އަންނަނިވި ހަދީޘެވެ. އެޙަދީޘްގައިވަނީ "أقل الخيض ثلاثة أيام وأكثره عشرة أيام"(މިޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ الطبراني އާއި الدارقطني އެވެ. މި ޙަދީޘް ރިވާވެގެންވާ ހުރިހާ މަގެއްވެސް ޟަޢީފުކަމަށް نصب الراية(1/191) ގައި ވެއެވެ. أنظر حاشية الفقه الإسلامي و أدلته, د. وهبه الزحيلي, دار الفكر 1/460) މާނައަކީ: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ ތިންދުވަހެވެ. އަދި އެންމެ ގިނަމިނަކީ ދިހަ ދުވަހެވެ.
2- ދެވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލް:
ދެވަނަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލަކީ އަންނަނިވި ޙަދީޘެވެ. "تمكث أحداهن شطر عمرها لا تصلي" މާނައަކީ: "އެކަނބަލުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ޢުމުރުގެ ޝަޠުރު އެބަހީ: ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ނަމާދު ނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އިންނަންޖެހެއެވެ." ޢަރަބިބަހުގައި ޝަޠުރު ބޭނުންކުރަނީ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށެވެ. ވިމާ، މިކަމުން ދަލާލަތުކޮށްދެނީ ޙައިޟުގެ މުއްދަތުގެ ދިގުމިން ފަނަރަދުވަސް ވެދާނެކަމެވެ.(تفسير الرازي (دار الفكر) 3/80 وانظر تفسير القرطبي 3/81)
އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނީ ކޮންއިރަކުން
ޢިލްމުވެރިން އިއްތިފާޤުވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ނިމި ޠާހިރުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، އަންހެނުންނާ ގާތްވުމަކީ އެއްދާންކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ޙައިޟުން ޠާހިރުވުމަކީ ކޮބައިކަމާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1 – އިމާމު އަބޫޙަނީފާ ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި: ޙައިޟުން ތާހިރުވުމަކީ ޙައިޟުގެ ލޭކެނޑުމެވެ. ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމުން، ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިންވެސް ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިންވެސް ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނީ ޙައިޟުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތުކަމުގައިވާ ދިހަ ދުވަހަށްފަހު ލޭ ކެނޑުމުންނެވެ. އެކަމަކު ދިހަ ދުވަހުގެ ކުރިން ލޭ ކެނޑިއްޖެނަމަ ހިނައިގަތުމަށްފަހުގައި ނޫނީ ނުވަތަ ނަމާދު ވަގުތެއް އައުމަށްފަހުގައި ނޫނީ އެއްދާންކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.
2 – ޖުމްހޫރި ޢިލްމުވެރިން (އިމާމު މާލިކާއި އިމާމު ޝާފިޢީއާއި އިމާމު އަޙްމަދު) ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާ ޠާހިރުވުމަކީ ޖުނުބުން ހިނައިގަންނަފަދައިން ހިނައި ޠާހިރުވުމެވެ. ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑި ހިނައި ޠާހިރުވެއްޖައުމަށް ދަންދެން އެއްދާންކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.
3 – އިމާމު ޠާއޫސް އާއި އިމާމު މުޖާހިދު ދެކެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށްފަހު، ކުރިމަތިފަރާތް ދޮވެ ނަމާދަށް ވުޟޫކުރާގޮތަށް ވުޟޫކުރުމުން އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. (أحكام القرآن لابن العربي 1/228)

މިމައްސަލާގައި އިޚްތިލާފްވުމުގެ ސަބަބަކީ "وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ" މިއާޔަތުގައި "يَطْهُرْنَ" ތަޝްދީދުއާނުލާ ބޭނުންކުރައްވާ، ދެވަނައަށް "تَطَهَّرْنَ" ތަޝްދީދުއާއެކު ބޭނުންކުރައްވާފައި އޮތުމެވެ.
ޢަރަބިބަހުގައި "طَهْرُ" މިކަލިމަ ބޭނުންކުރެވެނީ އިންސާނާގެ މަސައްކަތަކާ ނުލައި ޠާހިރުވުމަށެވެ. އެއީ ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމެވެ. އަދި "تَطَهَّرْ" މިކަލިމަ ބޭނުންކުރެވެނީ އިންސާނާގެ މަސައްކަތާއެކު ޠާހިރުވުމަށެވެ. އެއީ ފެންވަރާ ޠާހިރުވުމަށެވެ.
އިމާމު އަބޫ ޙަނީފާ ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ: އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އާޔަތުގައި "يَطْهُرْنَ" އާއި "تَطَهَّرْنَ" މި ދެ ލަފްޒުވެސް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށް ކަމަށެވެ. ފަހެ، ތަޝްދީދުއާއެކު އޮތް ލަފްޒު "تَطَهَّرْنَ" ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ތަޝްދީދާނުލައި އޮތް ލަފްޒު "يَطْهُرْنَ" ގެ މާނާގައިކަމަށެވެ.
ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އާޔަތުގައި ތަޝްދީދާނުލައި އޮތް ލަފްޒު "يَطْهُرْنَ" ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ތަޝްދީދާއެކު އޮތް ލަފްޒު "تَطَهَّرْنَ" ގެ މާނާގައެވެ. އަދި ޤާރީ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން، ހަމްޒާއާއި އަލްކިސާއީ މި އާޔަތުގެ ދެތަނުގައި يطهّرن ތަޝްދީދާއެކު، ވިދާޅުވެފައިވާ ޤިރާއަތުން ދަލީލު ނަންގަވައެވެ.
އަދި ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި: މިއާޔަތުގައި އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވުމަށް މާތްﷲ ދެ ޝަރުޠުކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ފުރަތަމަ ޝަރުޠަކީ: ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމެވެ. "حَتَّى يَطْهُرْنَ" ލޭ ކެނޑިއްޖެއުމަށް ދާންދެނެވެ.
ދެވަނަ ޝަރުޠަކީ: ހިނައި ޠާހިރުވުމެވެ. "فَإِذَا تَطَهَّرْنَ" "ފަހެ، ހިނައިޠާހިރު ވެއްޖެނަމަ" އެވެ.
ރާޖިޙު ގޮތް
މިމައްސަލާގައި ރާޖިޙުގޮތަކީ ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތެވެ.
އެހެނީ މިއާޔަތުގައި ފަހުބައި އިތުރު ސަބަބެއް ބަޔާންކުރައްވާފައިވާތީވެސް މެއެވެ. އެއީ "إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ" މާނައަކީ: "ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ ތައުބާވާ މީހުންނާއި ގިނަގިނައިން ޠާހިރުވާ މީހުންދެކެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ." މި ޢިބާރާތުގެ ޡާހިރީމާނައިންވެސް ދަލާލަތުކޮށްދެނީ ޠާހިރުވުމުގެ މުރާދަކީ ޙިއްސީގޮތުން ޠާހިރުވުންކަމެވެ. އެއީ ހިނައިޠާހިރުވުމެވެ.
ތަފްސީރު ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އިމާމު އައްޠަބަރީއާއި އަލްޢައްލާމާ އިބްނުލްޢަރަބީއާއި އިމާމު އައްޝައުކާނީ، ރާޖިޙުކުރައްވާފައިވަނީވެސް މިގޮތެވެ.(تفسير الطبري 2/468, فتح القدير 2/220, أحكام القرآن لابن العربي 1/229)
ޙައިޟުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ޙަރާމްވަނީ ކޮންކޮން ކަންތައްތަކެއް؟
ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި ޙައިޟުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ނަމާދުކުރުމާއި، ރޯދަހިފުމާއި، ޠަވާފުކުރުމާއި، މިސްކިތަށްވަނުމާއި، މުޞްޙަފުގައި ބީހުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާ މިކަންކަން ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ.
މާލިކީ މަޛްހަބްގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރާ މީހާ، ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށްފަހު ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ހިތުން ކިޔުން ހުއްދަކުރައްވާފައިވެއެވެ، (الفقه الإسلامي وأدلته 1/469)
ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރާ މީހުނާއި، ކިޔަވާކުދިން އިމްތިޙާންތަކުގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި ލިޔުން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ހުއްދަކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ނިންމުން
ﷲ ސުބުޙާނަހު ވަތަޢާލާ ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު ދެމިގެން ދިޔުމަށްޓަކައި ލައްވާފައިވަނީ އަންހެނުންނެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ ޙާލަތާއި، ރޯދައާއި އިޢްތިކާފާއި، އިޙްރާމްއާ މިފަދަ އަޅުކަމުގެ ޙާލަތުތައް ފިޔަވައި، ހުރިހާ ވަޤުތެއްގައިވެސް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން މާތް ﷲ ވަނީ ހުއްދަކުރައްވާފައެވެ.
ޙައިޟުއަކީ ދަރިމައިވުމުގެ ބިސް ރަޙިމުގެ ތެރެއިން ބޭރަށް ފޮނުވާލާ ދުވަސްވަރެވެ. ގިނަފަހަރަށް ޙައިޟުގެ ލޭ އަންނަ ދުވަސްވަރުގައި ތަދާއި އުނދަގޫތައް އިޙްސާސްކުރަންޖެހެއެވެ. އެއްދާންކުރުމަކީ ދެފަރާތަށް އޭގެ ލައްޒަތު ޙާޞިލްކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ކުރެވޭ ކަމަކަށް ވީ ހިނދު، އަނބިމީހާ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އިންނާނީ ނަފްސާނީ ގޮތުން އެއްދާންކުރުން އެކަށީގެންވާ ޙާލަތެއްގައެއްނޫނެވެ.
އަދި އެހެނިހެން ލޭތަކާ ތަފާތުގޮތެއްގައި ޙައިޟުގެ ލެއަކީ ނުބައިވަހެއް ހުންނަ އޮލަ ކަޅުރަތްކުލައިގެ ފާސިދު ލެއެކެވެ. އެލެއަކީ އެބެލުމަށް ނަފްސު ނޭދޭ، އިންސާނީ ޠަބީޢަތު ނަފްރަތުކުރާ ލެއެކެވެ. އަނބިމީހާ މިޙާލަތުގައި ވަނިކޮށް އެއްދާންކުރުމަކީ، އަންހެންމީހާއަށާއި ފިރިހެންމީހާއަށްވެސް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމެކެވެ. ވުމާއެކު ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އެކަން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ ވަރަށް ބަލާޣާތްތެރި ޢިބާރާތަކުންނެވެ. ވަޙީކުރައްވަނީ: قُلْ هُوَ أَذًى އެއީ ގެއްލުންހުރި އެއްޗެކެވެ.
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމަކީ އެކަމުން އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑުގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަމެއްކަން މިޒަމާނުގެ ޑޮކްޓަރީ ޢިލްމުންވެސް ޘާބިތުވެއެވެ. އެހެނީ އެއްދާންކުރުމުން ފިރިހެނާގެ ނުޠުފާ، ޙައިޟުގެ ލެއާ އެކުވެ، ރަޙިމުގެ ދޮރުކައިރީގައްޔާއި ޚުދު ރަޙިމުގެ ތެރޭގައިވެސް ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވުމާއެކު ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ޑޮކްޓަރުންވެސް ނަޞީޙަތްތެރިވެއެވެ. މީގެ އެތައްސަތޭކަ އަހަރެއްގެ ކުރީން އިސްލާމްދީންވަނީ، އެއީ ގެއްލުންހުރި ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި، އެކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ.
........................................................................
ދަރުމަ މަޖައްލާގެ މާޗް 2009 އަދި އޭޕްރީލް 2009 ގެ ޢަދަދުން ނަގާފައި:

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުގެ ބަޔާން

އައްޝައިޚް މުޙައްމަދު އިބްރާހިމް، ނައިފަރު

حيض ގެ ލުޢަވީމާނައަކީ ފެންހިނގާހިނގުމެވެ. ނުވަތަ ދެމޭދެމުމެވެ. ނުވަތަ އޮހޮރޭއޮހޮރުމެވެ. އަދި ޝަރުޢީމާނައަކީ އަންހެނާގެ ފަރުޖުން އޭނާގެ ފުރިހަމަ ޞިއްޙަތާއެކު، އެއްވެސްބައްޔަކާނުލައި އަދި ވިހެއުމަކާނުލައި ލޭއައުމެވެ.

حيض ގެ ވަގުތު
ގިނަޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި އަންހެންކުއްޖަކަށް ނުވައަހަރު ފުރުމުގެކުރިއަކުން އެކުއްޖާ ޙައިޟެއްނުވާނެއެވެ. އަދި އެ ޢުމުރުގެކުރިން ލޭއައިސްފިނަމަ އެއީ ޙައިޟުގެ ލެއެއްނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ! އެއީ ކޮންމެވެސް ބަޔެއްގެސަބަބުން އައިލެއެކެވެ. އަދި ބައެއްފަހަރު ޙައިޟުގެ ލޭއައުން، އަންހެނާގެ އެންމެފަހު ޢުމުރާހަމައަށް ދެމިގެންދެއެވެ. އެހެނީ ޙައިޟުގެ އެންމެފަހު މުއްދަތު ބަޔާންކުރަނިވި އެއްވެސްދަލީލެއް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައެއްނުވެއެވެ. ފަހެ ޢުމުރުންދުވަސްވެފައިވާ އަންހެނެއްގެ ކިބައިން ލޭފެނުނުކަމުގައިވިޔަސް އެއީ ހަމަޙައިޟުގެލެއެވެ.
حيض ގެ ކުލަ
ޙައިޟުގެލޭގައި އަންނަނިވި ކުލަތަކުން ކުލައެއްހުރުމަކީ ޝަރުޠުކުރެވިގެންވާ ކަމެކެވެ.
(1)ކަޅުކުލަ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި فاطمة بنت أبي حبيش ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަމަނާއަކީ އިސްތިޙާޟާވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ފަހެ އެކަމަނާއަށް رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ޙައިޟުގެލޭކަމުގައިވާނަމަ، ހުންނާނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. އަންހެނުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. ފަހެ އެލޭއަންނަދުވަސްވަރު ނަމާދުން ތިބާ އެއްކިބާވާށެވެ.
ދެން (އެލޭކެނޑި) އަނެއްލެއަށް ބަދަލުވާހިނދު ފަހެ ތިބާ ވުޟޫކުރާށެވެ. އަދި ނަމާދުކުރާށެވެ. އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އެއީ (ޙައިޟުގެ ލެއަށްފަހު އަންނަލެއަކީ) ނާރަކުން އަންނަލެއެކެވެ." (رواه أبو داود والنّسائى وابن حبّان والدّار قطني)
(2)ރަތްކުލަ. އެހެނީހަމަކަށަވަރުން އެއީ ލޭގެއަސްލުކުލައެވެ.
(3) ރީނދޫކުލަ. އެއީ ފާދިޔަހުންނަކަހަލަގޮތަކަށް ރީނދޫކުލައަށްބުރަކޮށް ހުންނަލެއެވެ.
(4) އަޅި ނުވަތަ ކިލަނބުކުލަ. އެއީ ހުދުކުލައާ ކަޅުކުލައާ ކަޅުކުލައާ ދެމެދުގެ ކުލައެއްގައި ނުވަތަ ކިލަނބުފެން ހުންނަކަހަލަ ގޮތެއްގައި ހުންނަލެއެވެ. علقمة بن أبي علقمة އޭނާގެ މަންމަ مرجانة ގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވައެވެ. مرجانة ވިދާޅުވިއެވެ. "އަންހެންބޭކަނބަލުން، ރީނދޫކުލައިގެ ލޭޖެހިފައިވާ އެކަނބަލުންގެ ކަފަގަނޑު ކޮތަޅަކަށްލައި ބަންދުކޮށްފައި އެއީ ޙައިޟުގެލޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އަރިހަށް ފޮނުވައެވެ. ފަހެ ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވެއެވެ. ޠުހުރު (ހުދުފެން) ފެނިއްޖައުމަށްދާންދެން ތިޔަކަނބަލުން އަވަސްވެނުގަންނާށެވެ." (رواه مالك وعلّقه البخاري) ރީނދޫކުލައާއި ކިލަނބުކުލައިގެ އެއަންނަލޭފޮދު ޙައިޟުގެލޭކަމުގައި ހިމެނެނީ ޙައިޟުގެދުވަސްވަރު އައިސްފިނަމައެވެ. އަދި ޙައިޟުގެދުވަސްވަރުނިމި ޠުހުރު (ހުދުފެން) ފެނުމަށްފަހު އެދެކުލައިގެއެއްޗެއް އަޔަސް އެއީ ޙައިޟުގެލޭކަމުގައި ނުހިމެނޭނެއެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި أمّ عطيّة ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޠުހުރަށްފަހުގައި އަންނަ ރީނދޫކުލައިގެ އަދި އަޅިކުލައިގެ ލޭފޮދު އެއީ ޙައިޟުގެލޭކަމުގައި އަހުރެމެންނުހިމަނަމުއެވެ." (رواه أبو داود والحا كم )
حيض ގެ މުއްދަތު.
ޙައިޟުގެ މުއްދަތުގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިން ކަނޑައަޅައިފައިވާ އެއްވެސްދަލީލެއް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައެއްނުވެއެވެ. މިކަމުގައި އިތުބާރުކުރެވިގެންވަނީ އަންހެނާގެ އާދަތަށެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި أم سلمة ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ލޭފައިބާ އަންހެނާއާބެހޭގޮތުން، އެކަމަނާ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم އާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "އޭނާ އާދައިގެމަތިން މައްސަރުން ޙައިޟުވާ ދުވަސްތަކުގެ ޢަދަދަށް ބަލާށެވެ. އަދި އެދުވަސްތަކުގައި އޭނާ ނަމާދުކުރުން ދޫކޮށްލާށެވެ. ދެން އޭނާ ހިނައިގަންނާށެވެ. އަދި ލޭއަންނަތަން ކަފަގަނޑެއްފަދަ އެއްޗަކުން ބަންދުކޮށްލާށެވެ. ދެންނަމާދުކުރާށެވެ." (رواه أحمد وأبو داود والنّسائى وابن ماجه) އަދި އާދަތެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާ އަންހެނާ ދަންނައެވެ. އޭނާ ލެއިން ޙާޞިލުވާ ޤަރީނާތަކަށް ރުޖޫޢަވާހުށިކަމެވެ. އެބަހީ ލޭގެ ވަހަށާއި ކުލައަށްބަލައި އެއިން ދެނެގަންނަހުށިކަމެކެވެ. މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި فاطمة بنت أبي حبيش ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަމަނާއަކީ އިސްތިޙާޟާވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. ފަހެ އެކަމަނާއަށް رسول الله صلّى الله عليه وسلّم، حديث ފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ޙައިޟުގެލޭކަމުގައިވާނަމަ، ހުންނާނީ ކަޅުކުލައިގައެވެ. އަންހެނުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. ފަހެ އެލޭއަންނަދުވަސްވަރު ނަމާދުން ތިބާ އެއްކިބާވާށެވެ. ދެން (އެލޭކެނޑި) އަނެއްލެއަށް ބަދަލުވާހިނދު ފަހެ ތިބާ ވުޟޫކުރާށެވެ. އަދި ނަމާދުކުރާށެވެ. އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އެއީ (ޙައިޟުގެ ލެއަށްފަހު އަންނަލެއަކީ) ނާރަކުން އަންނަލެއެކެވެ." (رواه أبو داود والنّسائى وابن حبّان والدّار قطني) ޙަދީޘްފުޅުން އެނގި ބަޔާންވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެލެއަކީ އެހެންލޭތަކާ މުޅިންތަފާތުލެއެކެވެ. އަންހެނުންނަށް އެކަން ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. މިބާޔާންކުރެވުނީ މިމައްސަލައިގައި ރާޖިޙުވެގެންވާގޮތެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އެބޭކަލުންގެ އިޖުތިހާދާއި ތަޖުރިބާގެދަށުން އަންހެނާ ޙައިޟުވާމުއްދަތުގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިން ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. ފަހެ މައުލޫމާތަށްޓަކައި މިތާނގައި ބަޔާންކޮށްލަމެވެ. إمام شافعي އާއި إمام أحمد ގެ އަރިހުގައި ޙައިޟުގެ މުއްދަތުގެ މަދުމިނީ ރެޔަކާއި ދުވާލެވެ. އަދި ގިނަމިނީ ފަނަރަދުވަހެވެ. އަދި إمام أبو حنيفة ގެ އަރިހުގައި މަދުމިނީ ތިންރޭ ތިންދުވާލެވެ. އަދި ގިނަމިނީ ދިހަދުވަހެވެ. އަދި إمام مالك ގެ އަރިހުގައި މަދުމިނަކަށް މުއްދަތެއްނެތެވެ. ލޭތިއްކެއްއަޔަސް ޙައިޟުކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. އަދި ގިނަމިނީ ފަނަރަދުވަހެވެ.
ދެ حيض ގެ ދެމެދުގައި طهر ގެ މުއްދަތު.
ދެޙައިޟުގެ ދެމެދުގައިވާ ޠުހުރުގެ މުއްދަތުގެ ދިގުމިނުގައި އެއްވެސްޙައްދެއް ނުވާކަމަށް ޢިލްމުވެރިން އިއްތިފާޤުވެވަޑައިގެންފައިވެއެވެ. އަދި މަދުމިނުގައިވަނީ އިޚުތިލާފުވެވަޑައިގެންފައެވެ. إمام مالك ގެ ކިބައިން ތިންގޮތަކަށް ރިވާވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ. އެއީ ފަނަރަދުވަހާއި، ދިހަދުވަހާއި އަށްދުވަހެވެ. އަދި إمام أبو حنيفة އާއި إمام شافعي ގެ އަރިހުގައި މަދުމިނީ ފަނަރަދުވަހެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ތޭރަދުވަހެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ސަތާރަދުވަހެވެ. ރާޖިޙުވެގެންވާގޮތަކީ މަދުމިނަކަށްވެސް ވަކިޙައްދެއް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ދަލީލެއް ވާރިދުވެގެން އައިސްފައެއްނުވެއެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ޙަރާމް ކަންތައް

އައްޝައިޚް އިދްރީސް ޙުސައިން އިބްނުލް ޖުޒުރު

ޙައިޟުގެ ލޭ ފެނުމާއެކު ތިރީގައި ބަޔާންވެގެން އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ކުރުން ޙަރާމް ވެގެން ވާނެއެވެ. ފަހަރެއްގައިވެސް ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއިން ކަމެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

ނަމާދުކުރުން:( ޙައިޟުގެ ދުވަސް ވަރުގައި ފާއިތުވާ ނަމާދު ޤަޟާ ކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.)
ރޯދަހިފުން: ( ޙައިޟުގެ ދުވަސް ވަރުގައި ފާއިތުވާ ރޯދަ ޤަޟާ ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.)
ޠަވާފުކުރުން:( ޙައްޖުގެ ދުވަސްވަރުގައި ޠަވާފުނޫން އެހެން ހުރިހާ ޢަމަލެއް ޙައިޟުވެރިޔާއަށް ހުއްދައެވެ.)
ޤުރުއާން ކިޔެވުން: (ދޫޙަރަކާތް ކުރުމަކާ ނުލައި ހިތްމައްޗަށް ގެނެސް ގަތުމާއި މުޞްޙަފަށް ބެލުން ހުއްދައެވެ.) އަދިހަމަ ތަސްބީޙައާއި ތަހުލީލުކިޔުމާއި ، އެންމެހާ ޛިކްރެއް ކުރުންވެސް ހުއްދަ ވާނެއެވެ. އަދިވެސް ޤުރުއާނުގެ އާޔަތެއް ޛިކްރުގެ ގޮތުން ކިޔަވަން ދިމާވެއްޖެނަމަ ކިޔުން ހުއްދަވާނެއެވެ.
ޤުރްއާން ފޮތުގައި ބީހުން.
ޤުރްއާން ފޮތް އުފުލުން.
ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތައް ލިޔެފައިވާ ދީނީ ފޮތްފޮތުގައި ބީހުމާއި އުފުލުން ހުއްދަ ވާނެއެވެ.

މިސްކިތަށް ވަނުން: ( މިސްކިތް ހަޑިވެދާނެ ކަމުގެ ބިރެއް ނުވާނަމަ މިސްކިތުގެ ތެރެއިން ވަދެގެން ދިޔުން މަކުރޫހަ ކަމާއެކު ހުއްދަ ވާނެއެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ ލޭކެނޑިގެން ހިނައި ގަތުމުގެ ކުރީގައި މިސްކިތުގައި ލަސްވުމަކާ ނުލައި މިސްކިތުގެ ތެރެއިން ވަދެގެން ދިޔުން ހުއްދަވާނެއެވެ.
ވަޠީއަވުން: ( ހަނދާންނެތިގެން ނުވަތަ ނޭނގިގެން ވަޠީއަ ވުމަކުންފަރުވާލެއް ނެތެވެ.އަދިހަމަ ގަޞްތުގައި ވަޠީއަ ވީނަމަވެސް ކައްފާރާ ދޭކަށެއް ނުޖެހޭނެއެވެ. ޖެހޭނީ ހަމައެކަނީ އަސްތަޣުފާރުކޮށް ތައުބާވާށެވެ. )
ފޫޅާ ކަކުލާ ދެމެދުން ޢަރާމެއް ލިބިގަތުން: ( ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ފޫޅާ ކަކުލާ ދެމެދު ނިވައިކޮށްގެންވާ ޙާލު އަނބިމީހާގެ ހަށިގަނޑުން ޢަރާމު ލިބިގަތުން ފިރިމީހާއަށް ހުއްދަ ވާނެއެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވަނީ އަންހެނާގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބުލޯގެ ފަރުޖުނޫން ކޮންމެ ތަނަކުން ވެސް ޢަރާމު ލިބިގަތުން ފިރިމީހާއަށް ހުއްދަ ވާނެކަމުގައެވެ. މީގެ މާނައަކީ މުލާޢަބާ ކުރުމެވެ. )

ނޯޓް: މިއީ ފަޟީލަތުއްޝައިޚް އިދްރީސް ޙުސައިން ލިޔުއްވާފައިވާ "ތުޙުފަތުއްޠާލިބާތި" މި ފޮތުން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މިފޮތް ނޫރުލްއިސްލާމްގެ ލައިބްރަރީއިން ހިލޭ ޑައުންލޯޑު ކުރެވޭނެއެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުވެރިޔާއާއި ނިފާސްވެރިޔާގެ ފާއިތުވެދިޔަ ރޯދަ

މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫން

ސުވާލު: ޙައިޟުވެރިޔާ ނުވަތަ ނިފާސްވެރިޔާގެ ކިބައިން ރަމަޟާންމަހު ގެއްލިގެންދާ ރޯދަ ގަޟާކުރުމުގެ ކުރިން، އޭނާ ހިފަންވީ ޝައްވާލުމަހުގެ ހަރޯދަތޯ؟ ނުވަތަ އޭނާ އިސްކުރަންވީ ޤަޟާކުރަންޖެހިފައިވާ ފަރުޟުރޯދަތައްތޯ؟ މި ދެގޮތުން އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ ކޮބައިތޯ؟

ޖަވާބު: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ. وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِيْنَ. نَبِيِّنَا وَحَبِيْبِنَا وَقُدْوَتِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الِّدْينِ. أَمَّا بَعْدُ
ޤަޟާކުރަންޖެހޭ ފަރުޟުރޯދަތަކެއް ހުއްޓައި ސުންނަތްރޯދަ ހިފުމާއި ބެހޭގޮތުން ޢިލްމުވެރިންގެ ދެ ރައުޔެއް އައިސްފައިވެއެވެ.ފުރަތަމަ ރައުޔު: ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެކުރިން ސުންނަތް ރޯދަ ހިފުން ހުއްދަވެގެންނުވެއެވެ. އެހެނީ ފަރުޟަށްވުރެ ސުންނަތަށް އިސްކަން ނުދެވޭނެއެވެ.ދެވަނަ ރައުޔު: ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ކުރިން ސުންނަތް ރޯދަ ހިފުމަކީ ހުއްދަކަމެކެވެ. އެހެނީ ފަރުޟު ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ވަގުތު އަނެއް ރޯދަމަހާއި ހަމައަށް ދެމިގެންދެއެވެ.ދެން އުފެދޭ ސުވާލަކީ މި ދެރައުޔުން، ރަނގަޅީ ކޮންރައުޔެއްތޯއެވެ؟ އާދެ، އަޅުގަނޑަށް ބޮޑަށް ބުރަވެވެނީ ދެވަނަ ރައުޔަށެވެ. ސަބަބު: ފަރުޟު ނަމާދެއްގެ ވަގުތުވެފައި އޮއްވައި، ވަގުތު އޮވެއްޖެނަމަ އެފަރުޟު އަދާކުރުމުގެ ކުރިން ސުންނަތް ނަމާދެއް ކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެކެވެ. ފަރުޟަށްވުރެ ސުންނަތަށް އިސްކަން ނުދެވޭނީ ފަރުޟު އަދާކުރާނޭ ވަގުތެއް ނެތްނަމައެވެ. ހަމަ މިގޮތަށް ރޯދަވެސް ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރާނޭ ވަގުތު އޮވެއްޖެނަމަ، އެފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ކުރިން ސުންނަތްރޯދަ ހިފުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރާނޭ ވަގުތުނެތްނަމަ، ފަރުޟަށްވުރެ ސުންނަތް ރޯދައަށް، އިސްކަން ނުދެވޭނެއެވެ.މިސާލު: މީހަކު ޤަޟާކުރަންޖެހިފައި އޮތީ 8 ރޯދައެވެ. އެހެންވެއްޖެނަމަ، ޝަޢުބާންމަހުގެ 20 ނުވަތަ 21 ޖެހެންދެން އޭނާއަށް ސުންނަތް ރޯދަ ހިފިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޝައުބާންމަހުގެ 20 ނުވަތަ 21 ޖެހުމަށް ފަހު އޭނާއަށް ސުންނަތް ރޯދަ ނުހިފޭނެއެވެ. އެހެނީ އޭނާ ޤަޟާކުރަންޖެހިފައިވާ 8 ރޯދަ ހިފުމަށް، އޭނާއަށް އިތުރުވަގުތެއް ނެތެވެ.މިހާ ހިސާބަށް، މިވާހަކަ ދެކެވުނީ ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ކުރިން ސުންނަތްރޯދަ ހިފުމުގެ ޙުކުމާއި ބެހޭގޮތުންނެވެ. އާދެ، ހުއްދަތޯ ނުވަތަ ހުއްދަނޫންތޯއެވެ. ކުރީގައިވެސް ބަޔާންކުރި ފަދައިން އަޅުގަނޑަށް ބުރަވެވެނީ ހުއްދަ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މިދެގޮތުން އެންމެ އައުލާކަންބޮޑީ(އެންމެ ރަގަޅީ)، ކޮންގޮތެއް ތޯއެވެ؟ ޖަވާބު: އެންމެ ރަގަޅީ ފުރަތަމަ، ފަރުޟުރޯދަ ޤަޟާކުރުމެވެ.ސަމާލުކަމަށް: މަތީގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ސުންނަތްރޯދަތަކުގެ ތެރޭގައި ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ރޯދަ ނުހިމެނޭނެއެވެ. އެހެނީ ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ރޯދަ، އެހެން ސުންނަތްރޯދަތަކާއި ތަފާތެވެ. ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ރޯދައާއި ބެހޭގޮތުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރައްވަވާފައިވެއެވެ. مَنْ صَامَ رَمَضَانَ وَ أَتْبَعَهُ سِتًّا مِنْ شَوَّالَ كَانَ كَصِيَامِ الدَّهْرِ "ރަމަޟާންމަހު ރޯދަ ހިފުމަށްފަހު، ޝައްވާލުމަހު ހަ ރޯދަ ހިފައިފިމީހާ މުޅިއަހަރު ރޯދަހިފި ފަދައެވެ."މި ޙަދީޘްފުޅުގައި އައިސްފައި މިވަނީ ރަމަޟާންމަހުރޯދަ ހިފުމަށްފަހު ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ރޯދަހިފާ މީހެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެހެންކަމުން ރޯދަޤަޟާކުރަން ޖެހިފައިވާ މީހާ، މުޅި ރަމަޟާންމަހުރޯދަ ހިފިކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. އޭނާ ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ ކުރިން ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ރޯދަ ހިފިކަމުގައިވިޔަސް، ޙަދީޘުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ޘަވާބެއް އޭނާއަކަށް ނުލިބޭނެއެވެ. އޭނާއަށް ލިބޭނީ ސުންނަތް ރޯދައެއް ހިފުމުގެ ޘަވާބެވެ. ޙަދީޘްގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ޘަވާބު ލިބޭނީ ރޯދަ ޤަޟާކުރުމަށްފަހު ޝައްވާލުމަހުގެ 6 ދުވަހު ރޯދަ ހިފުމުންނެވެ. ޝައްވާލުމަހުގެ، ކޮންމެ 6 ދުވަހަކު ހިފިއަސް، އެމަހުގެ 6 ދުވަހު ރޯދަހިފިކަމަށްވާނެއެވެ. ފުރަތަމަ 6 ދުވަހު ހިފުން ލާޒިމުވެގެނެއް ނުވެއެވެ. وَاللهُ أَعْلَمُ

ނޯޓް: މިލިޔުމަކީ ޢާބިދުލްޙަރަމައިން އިން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ޙައިޟުވެރިޔާގެ ރޯދަ

މުޙައްމަދު ޝައްމޫނު

ސުވާލު: ރަމަޟާންމަހުގެ ދުވަހެއްގެ ފަތިސްވުމުގެ ކުޑަވަގުތުކޮޅެއްފަހުން، ޙައިޟުވެރިޔާ ޠާހިރުވެއްޖެނަމަ އެދުވަހު ކެއިންބުއިމާއި ރޯދަގެއްލޭ އެންމެހައި ކަންތައްތަކުން ދުރުވެހުރުން އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާނެތޯއެވެ؟ އަދި އެ ދުވަހު އޭނަގެ ރޯދަ ޞައްޙަވާނެތޯއެވެ؟

ޖަވާބު: އެދުވަހު، ރޯދަގެއްލޭ ކަންތައްތަކުން ދުރުވެހުރުން އޭނަގެ މައްޗަށް ލާޒިމެއްނުވާނެއެވެ. އެހެނީ އެދުވަހު އޭނާ ރޯދައަށް ހުރިކަމުގައިވިއަސް އޭނަގެ ރޯދަ ޞައްޙައެއްނުވާނެއެވެ.ސަބަބަކީ އެދުވަސް ފެށުނުއިރު އޭނާ ހުރީ އުޒުރުވެރިއެއްގެ (ޙައިޟުވެރިއެއްގެ) ގޮތުގައެވެ. އޭނާއަށް އޮތީ އެދުވަހުގެ ރޯދަ، ފަހުން ޤަޟާކުރުން އެކަންޏެވެ.
އެދުވަހުގެ ބާކީއޮތް ވަގުތުގައި ރޯދަ ގެއްލޭ ކަންތައްތަކުން ދުރުވެ ހުންނަން ޖެހޭނީ އުޒުރުވެރިއެއްކަމުގައި ނުވާނަމައެވެ. އެހެން ޢިބާރާތަކުން ދަންނަވަނީނަމަ، އެދުވަހު ރޯދަހިފުން ވާޖިބުވާ މީހެއްކަމުގައި ވާނަމައެވެ. އުޒުރުވެރިއެއްކަމުގައި ނުވާމީހަކު އެދުވަހުގެ ކުރީކޮޅުގައި ރޯދަގެއްލޭފަދަ ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ، ރޯދަ ޤަޟާކުރުމުގެ އިތުރަށް، އެދުވަހުގެ ބާކީއޮތް ވަގުތުގައި ރޯދަގެއްލޭ ކަންތައްތަކުން ދުރުވެހުރުންވެސް އޭނަގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާނެއެވެ.

ޖަވާބު ދެއްވީ އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫނު

ޖަވާބު ނެގީ ޢާބިދުލްޙަރަމައިން އިން

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...